„სოკარი“ და „გაზპრომი“: შეთანხმება თუ დაპირისპირება?

3 ივლისს საქართველოს  პრემიერ–მინისტრმა განაცხადა, რომ მთავრობა შეუთანხმდა ბრიტანულ კომპანია BP–ს და აზერბაიჯანულ „სოკარს“ ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიაზე გამავალი „სამხრეთ კავკასიის მილსადენის“ გამტარუნარიანობის გაზრდაზე, პროექტ „შაჰ–დენიზი 2“–ის ფარგლებში. 40 მილიარდის ღირებულების ამ პროექტიდან 2 მილიარდი დოლარი დაიხარჯება საქართველოში, რაც ახალ სამუშაო ადგილებს შექმნის, ხოლო აზერბაიჯანიდან საქართველოსთვის მოწოდებული იაფი გაზის ოდენობა გასამმაგდება.

ბუნებრივი აირის ევროპულ ბაზარზე „გაზპრომის“ წილი ამჟამად 28%–ს შეადგენს, რუსეთის მიერ საექსპორტო გაზსადენების ამბიციური პროექტების განხორცილების შემდეგ  ვარაუდობდნენ მის 31,5%–მდე ზრდას, თუმცა ევროგაერთიანება მომწოდებელთა უფრო მეტად დივერსიფიცირების მომხრეა. ევროპა გამალებით ეძებს ბუნებრივი აირის სხვა წყაროებს, ამ მიზნით განიხილება ხან ისრაელსა და კვიპროსს შორის ზღვისპირა შელფზე აღმოჩენილი საბადოების დამუშავება, ხან – გაზის იმპორტირება ჩრდილოეთ ერაყიდან და შორეული ყატარიდან.

„2006 და 2009 წლებში ევროპის გაზმომარაგების უკრაინული კრიზისების შემდეგ, ევროკავშირი მიისწრაფვის მისთვის გაზის მიწოდების მარშრუტების, წყაროებისა და პარტნიორების დივერსიფიკაციისაკენ. ამ სფეროში პარტნიორთა სიმრავლე მომავალში ევროპას გაზის კოლაფსების თავიდან აცილების საშუალებას მისცემს და უზრუნველყოფს ევროპული ეკონომიკის კონკურენტუნარიანობის ხელშეწყობისათვის საჭირო გაზის საკმარისი ოდენობით მიწოდებას,“– აღნიშნა ენერგეტიკის დარგში ევროკომისარმა გიუნტერ ოტტინგერმა სტატიაში „შაჰ–დენიზის გადაწყვეტილება: მეტი გაზი ევროპას“.

ევროპისთვის ბუნებრივი აირის მიმწოდებელთა გამრავალფეროვნების ამოცანა უნდა გადაეჭრა პროექტ „ნაბუკოს“, რომლის 3300 კილომეტრიანი გაზსადენის თურქმენეთიდან ავსტრიამდე გადაჭიმვა ჯერ კიდევ 2002 წელს იქნა ჩაფიქრებული. შესაძლოა, ამ ძალზე ძვირადღირებული პროექტისათვის 14 მლრდ. ევროს (კომპანია BP-ს შეფასებით) შოვნაში ევროპა დახმარებოდა კიდეც კონსორციუმს, რომელშიც გაერთიანდნენ OMV Gas GmbH (ავსტრია), BOTAŞ (თურქეთი), „ბულგარგაზი“ (ბულგარეთი) და S.N.T.G.N. Transgaz S.A. (რუმინეთი), მაგრამ თურქმენეთმა, უზბეკეთმა და ყაზახეთმა საკუთარი გაზის ექსპორტის მიმართულებად აღმოსავლეთი – ჩინეთის მზარდი ეკონომიკა აირჩიეს და რუსულ „გაზპრომს“ ევროპულ ბაზარზე კონკურენცია არ გაუწიეს.

„ნაბუკოს“ იდეის ხორცშესხმის უკანასკნელი იმედი აზერბაიჯანული შაჰ–დენიზის საბადოს გაზის მარაგები იყო, რისთვისაც შეთავაზებულ იქნა საწყისთან შედარებით უფრო მცირე მასშტაბიანი და მოკლე Nabucco West გაზსადენის იდეა, მაგრამ 2013 წლის 26 ივნისს შაჰ–დენიზის კონსორციუმმა (BP, ოპერატორი-25,5%, Statoil–25,5%, SOCAR–10%, LUKOIL–10%, NICO–10%, Total–10% და TPAO–9%) კასპიის გაზის ევროპაში ტრანსპორტირებისათვის არჩევანი ტრანსადრიატიკული მილსადენის პროექტზე შეაჩერა.   ამით წააგო არა მარტო „ნაბუკომ“, „გაზპრომმაც“ დაკარგა ევროკავშირში რუსული გაზის მიწოდების მოცულობის გაზრდის პერსპექტივები, ხოლო ევროპამ ბრწყინვალედ დაასრულა გაზის მიმწოდებელთა დივერსიფიკაციის ოპერაცია.

ამ მოვლენას უმალ გამოეხმაურა აშშ. „ტრანსადრიატიკული მილსადენის პროექტის არჩევა კასპიის ნავთობის ევროპასთან დამაკავშირებელ მარშრუტად არის ევროპის ენერგოუსაფრთხოების განვითარების პროცესისა და ენერგორესურსების მიწოდებაში კონკურენციის განვითარების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი“,– განაცხადა სახელმწიფო დეპარტამენტის წარმომადგენელმა პატრიკ ვენტრელმა,–„მიუხედავად იმისა, რომ „სამხრეთის გაზის დერეფნის“ პროექტი მიმართულია ევროპის მომარაგებაზე, მას შეაქვს მნიშვნელოვანი წვლილი გლობალურ ენერგეტიკულ უსაფრთხოებაში“.

რუსეთის მთავრობის ვიცე–პრემიერმა ა.დვორკოვიჩმა The Wall Street Journal–ისთვის მიცემულ ინტერვიუში განაცხადა, რომ რუსეთი თანდათან იწყებს ევროპის ენერგობაზრიდან გასვლას და აღნიშნა, რომ გაზზე მოთხოვნა არის არა მარტო ამ კონტინენტზე, რასაც მოწმობს ახალი კონტრაქტები, რომლებიც აზიის მომხმარებლებთან გაფორმდა. რუსეთის გულდაწყვეტა გასაგებია: აქამდე ის ევროპისათვის გაზის მიწოდებაში თავის წამყვან როლს არა მარტო მოგების მიღების, არამედ პოლიტიკური ზეგავლენის ბერკეტადაც წარმატებით იყენებდა.

„ნაბუკოს“ პროექტის საპირწონედ რუსეთმა გასული წლის დეკემბერში „სამხრეთის ნაკადის“ დაჩქარებული ტემპებით მშენებლობა დაიწყო, რომლის მილსადენი რუსეთიდან, ქ.ანაპიდან, შავი ზღვის ფსეკერზე გაიდება ბულგარეთის ნავსადგურ ვარნამდე, აქედან კი ორად დაიტოტება და, ბალკანეთის ნახევარკუნძულის გავლით, იტალიასა და ავსტრიას მიაღწევს. ამ გრანდიოზული გაზსადენის გაყვანაც ძვირი ჯდება (15,5 მილიარდი  ევრო), მაგრამ  თავისი უზარმაზარი სიმძლავრით – 63 მლრდ. კუბ. მ. წელიწადში – ძალზე მომხიბვლელია კომპანია South Stream Transport–ის აქციონერებისათვის („გაზპრომი“ – 50%, იტალიური Eni – 20% ფრანგული EDF Group –15% და გერმანული Wintershall AG – 15%). გაზსადენის სახმელეთო ნაწილების მფლობელებად, „გაზპრომთან“ ერთად, ასევე გვევლინებიან ბალკანეთის ქვეყნების ნავთობისა და გაზის კომპანიები, 50%–იანი წილებით:  ავსტრიული OMV, უნგრული MVM, სერბიული „სერბიაგაზი“, სლოვენიური Plinovodi, ხორვატიული Plinacro, „ბულგარეთის ენერგეტიკული ჰოლდინგი“ და ბერძნული DESFA. „სამხრეთის ნაკადს“ არა აქვს დაფინანსების პრობლემები და უზრუნველყოფილია სანედლეულო ბაზით, რისთვისაც რუსეთი თავის ტერიტორიაზე 2446 კმ ჯამური სიგრძის გაზსადენებს აგებს სხვადასხვა საბადოებიდან ქ.ანაპამდე. შავი ზღვის გავლით ბუნებრივი აირის ევროპისათვის მიწოდებით რუსეთი იმედოვნებს სატრანზიტო ქვეყნებზე – თურქეთსა და უკრაინაზე დამოკიდებულების შესუსტებას.

სააგენტომ E&E Publishing გამოაქვეყნა სტატია სათაურით: „ცნობილი გახდა გამარჯვებული სამხრეთის გაზის დერეფნისათვის ბრძოლაში“, სადაც გადმოცემულია აშშ–ში აზერბაიჯანის ელჩის ელინ სულეიმანოვის მოსაზრება, რომ პროექტი არ ისახავს მიზნად ისეთ კომპანიებთან დაპირისპირებას, როგორიცაა „გაზპრომი“. „აზერბაიჯანი არ აპირებს არავისთან კონკურენტულ ბრძოლაში ჩაბმას, არამედ სურს კონკურენტულ ბაზარზე მუშაობა“, – განაცხადა სულეიმანოვმა. იმავე სტატიაში ნათქვამია, რომ გარდა საბერძნეთის, ალბანეთისა და იტალიისა, რომლებზეც გაივლის ტრანსადრიატიკული მილსადენი, მისი მეშვეობით მომავალში შესაძლებელი იქნება გაზის ტრანსპორტირება ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ხორვატია, ბულგარეთი, ბოსნია და ჰერცოგოვინა.

შეუძლებელია, აზერბაიჯანი არ იცნობდეს რუსეთის გაცხადებულ გეგმებს, „სამხრეთის ნაკადის“ მეშვეობით მოახდინოს ბალკანეთის ქვეყნების გაზმომარაგება. ბუნებრივი აირის მომწოდებელთა ამგვარი დივერსიფიკაცია იტალიისა და ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე მდებარე ქვეყნებისათვის როგორც ენერგოუსაფრთხოების, ისე კონკურენციის შედეგად გაზის ფასის შემცირების თვალსაზრისით ძალზე ხელსაყრელია, მაგრამ რთულია იმის პროგნოზირება, მოახერხებენ თუ არა „სოკარი“ და BP, თავი აარიდონ „გაზპრომთან“ ამ რეგიონისთვის ენერგოომს. საინტერესოა, რომ რუსული „როსნეფტი“ BP-ს აქციების 5%–ის მფლობელია, ხოლო BP, თავის მხრივ, „როსნეფტის“ აქციების 19,75%–ს ფლობს.

საქართველომ, გაზის ექსპორტიორთა სიახლოვის გამო, უკვე მოახერხა მომწოდებელთა დივერსიფიცირება და, საჭიროებისას, აქვს საშუალება ბუნებრივი აირი მიიღოს არა მარტო აზერბაიჯანიდან, არამედ რუსეთიდან – ჩრდილოეთ–სამხრეთის მაგისტრალური გაზსადენით, და, განსაკუთრებულ შემთხვევებში, როგორც ეს მოხდა გასულ ათწლეულში კავკასიონზე გამავალი მონაკვეთის დაზიანებისას – ირანიდან, თუმცა, ცვლილებები ენერგოპოლიტიკაში მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში მომხდარ ქარტეხილებთან.

„სოკარი“ ტრანსადრიატიკული მილსადენის პროექტთან მიერთებამდეც მუშაობდა დასავლეთის მიმართულებით: უკრაინასა და რუმინეთში, სადაც ავტოგასამართი სადგურების ქსელებს ხსნის; თურქეთში, სადაც ალიანსმა SOCAR&Turcas/Injas შეიძინა თურქული ნავთობქიმიური კომპანია Petkim Petrokimya–ს აქციების 51% და მასში 20 მლრდ. დოლარის ინვესტირებას აპირებს; შვეიცარიაში, სადაც Exxon Mobil–ის შვეიცარული ფილიალი Esso Schweiz GmbH შეიძინა. საქართველოში კომპანია ავტოგასამართი სადგურების ქსელთან ერთად, ყულევის ნავთობტერმინალის მფლობელიცაა. „სოკარი“ აზერბაიჯანული ნავთობის მსხვილი ექსპორტიორია, რასაც სამი ნავთობსადენის მეშვეობით ახორციელებს: 2013 წლის პირველ ნახევარში ბაქო–ნოვოროსიისკით 825,317 ათასი ტონა, ბაქო–თბილისი–ჯეიჰანით – 10,135 მლნ. ტ, ხოლო ბაქო–სუფსას მეშვეობით 1,364 მლნ. ტ ნავთობი გაიტანა მსოფლიო ბაზარზე. 2012 წელს აზერბაიჯანული ნავთობის ექსპორტის მოცულობამ 25 მლრდ. ტ შეადგინა. 

აზერბაიჯანის შორს მიმავალ გეგმებს, რომ თავი დაიმკვიდროს ევროპის ენერგობაზარზე, ადასტურებს ამ ქვეყნის ელჩი საბერძნეთში  რახმან მუსტაფაევი გაზეთ „კატიმერინი“–სთვის მიცემულ ინტერვიუში. ელჩის თქმით, ტრანსადრიატიკული მილსადენი მხოლოდ პირველი ფაზაა, გაზის ახალი მოცულობების გამოჩენისთანავე ეს პროექტი, დამატებითი ინტერ–კონექტორების მეშვეობით, შეიძლება იქნას გამოყენებული აღმოსავლეთ ევროპის, დასავლეთ ბალკანებისა და ცენტრალური ევროპის ქვეყნებში ბუნებრივი აირის მისაწოდებლად. „საბერძნეთი გახდება ევროკავშირის პირველი ქვეყანა, რომელიც მიიღებს აზერბაიჯანის გაზს და გახსნის სამხრეთის დერეფანს“,–აღნიშნა ელჩმა. საინტერესოა, რას გულისხმობს აზერბაიჯანული მხარე „გაზის ახალი მოცულობების გამოჩენაში“, – მხოლოდ საკუთარი და კასპიის ზღვისქვეშა საბადოების გაუხსნელი მარაგებიდან ბუნებრივი აირის ექსპორტს ევროპაში, თუ მეზობელი ირანის გაზის რესურსების დასავლეთის მიმართულებით გადაქაჩვის პერსპექტივასაც?

 „სოკარის“ ინტერესს, შეესყიდა ბერძნული გაზგამანაწილებელი კომპანია DESFA, „გაზპრომი“ არ შეეწინააღმდეგა და ივნისის დასაწყისში ჩატარებულ ტენდერში განაცხადი არ შეიტანა. რამდენადაც DESFA მონაწილეობს „სამხრეთის ნაკადის“ პროექტში და, „გაზპრომთან“ ერთად, მათი შვილობილი კომპანიის South Stream Greece S.A. თანადამფუძნებელია, ამ ტენდერში მწვავე კონკურენციას პროგნოზირებდნენ.  მოულოდნელად, „გაზპრომმა“ საბერძნეთის ბაზარი უმტკივნეულოდ დაუთმო „სოკარს“, რაც იძლევა იმის ეჭვის საფუძველს, რომ ეს მოხდა ამ კომპანიებს შორის, ან უფრო მაღალ დონეზე მიღწეული კონფიდენციალური შეთანხმების შედეგად.

რამდენიმე წლის წინ „სოკარის“ პრეზიდენტმა როვნაგ აბდულაევმა და „გაზპრომის“ გამგეობის თავმჯდომარემ ალექსეი მილერმა გააფორმეს კონტრაქტი 2010–2015 წლებში აზერბაიჯანული გაზის რუსეთში ექსპორტის თაობაზე, მისი შემდგომში პროლონგაციის პერსპექტივით. ხელის მოწერის ცერემონიაზე მაშინ ითქვა, რომ „სოკარის“ ევროპასა და აზიაში გასვლის  გეგმებთან დაკავშირებით, მიღწეულ იქნა შეთანხმება „გაზპრომთან“  ამ ბაზრების ათვისებისას მჭიდრო თანამშრომლობის შესახებ. ამ შეთანხმების შემდეგ აზერბაიჯანმა უარი თქვა „ნაბუკოს“ პროექტისთვის გაზის მიწოდებაზე, რესურსების არასაკმარისობის მოტივით, ეს პროექტი ილუზორული გახადა და ხელები გაუხსნა რუსეთს მისი ალტერნატივის – „სამხრეთის ნაკადის“ რეალიზაციისათვის. თუმცა, არსებული მილსადენებით აზერბაიჯანიდან რუსეთში წელიწადში არაუმეტეს 5 მლრდ. კუბ. მ. აირის გატანაა შესაძლებელი (2012 წ. ექსპორტირდა 2 მლრდ. კუბ. მ.), რაც „სამხრეთის ნაკადში“ მისი სრულად გადაქაჩვის შემთხვევაშიც კი, ვერ მოახდენს აზერბაიჯანის მარაგების ევროპულ ბაზარზე გატანის სურვილის საკმარისად დაკმაყოფილებას.  მყარად შეთანხმდნენ თუ არა მხარეები ბაკლანეთისა და ცენტრალური ევროპის ბაზრებზე გაზის არაერთობლივი ექსპორტის შემთხვევაში თამაშის რაიმე წესების დაცვაზე, მაშინ, როცა აზერბაიჯანულ და რუსულ კომპანიებს შორის ხელშეკულება დაიდო, ან შემდგომში, „შაჰ–დენიზი 2“ პროექტის განხილვის პერიოდში, – ცნობილი არ არის.

„სოკარი“, BP და Total წლის ბოლომდე ტრანსადრიატიკული, 520 კილომეტრიანი მილსადენის აქციონერები გახდებიან, რომლის დამპროექტებლები არიან შვეიცარული EGL, ნორვეგიული Statoil და გერმანული E.ON Rughas. ის თურქეთის საზღვართან დაიწყება, საბერძნეთისა და ალბანეთის გავლით, ადრიატიკის ზღვას გადაკვეთს და იტალიამდე მიაღწევს. მომავალში შესაძლებელი იქნება გაზსადენის საპროექტო სიმძლავრის გაორმაგება და  მისი გამტარობის წელიწადში 20 მლრდ. კუბ. მეტრამდე გაზრდა.  ამ მილსადენისთვის „შაჰ–დენიზი 2“ პროექტით ჩვენი ქვეყნის ტერიტორიის გავლით გაზის ტრანსპორტირება დაგეგმილია 2018 წლიდან, ამასთან, 6 მლრდ. კუბ. მეტრი აირი  მიეწოდება თურქეთს, 10 მლრდ. კუბ. მეტრი კი ევროპისკენ წავა. იმოქმედებს თუ არა ტრანზიტის მოცულობების გაზრდის გამო  საქართველოსთვის ბუნებრივი აირის წილის გასამმაგება იმ დროისთვის სამომხმარებლო ტარიფზე და მისცემს თუ არა ეს შეღავათს ხალხს, თუ, როგორც აქამდე ხდებოდა, მხოლოდ პოლიტელიტის ინტერესების საგნად იქცევა,  მომავალი დაგვანახებს.

„კავკასიური ცარცის წრე“: ივანიშვილი აზდაკის როლში

                                           გაზეთი "ქრონიკა+ " #11, 02.07.2013
რობერტ სტურუას მიერ გენიალურად დადგმული სპექტაკლის სცენა, სადაც ცარცის წრეში ჩაყენებულ პატარა ბიჭუნას ერთი მხრიდან დედა, ხოლო მეორიდან - დედინაცვალი ექაჩებიან, ბოლო 25 წლის განმავლობაში  ჩვენი ქვეყნის გეოპოლიტიკური მდგომარეობის სიმბოლოდ გვექცა ქართველებს. ევროატლანტიკური ალიანსისა და რუსეთის ინტერესები კავკასიაში ისე გადაიკვეთა, რომ ამ ჭიდილში ქვეყანას ორი კუთხე მოგლიჯეს, ასე რომ, არც ერთია ჩვენი დედინაცვალი და არც მეორე - დედა, რომ შევეცოდოთ და ხელი გაგვიშვას. მიუხედავად იმისა, რომ ვაშინგტონი, დიდი ალბათობით, ირანის მიმართ სამხედრო აგრესიის გეგმაზე ხელს იღებს და სამხედრო პლაცდარმად აღარ ვჭირდებით, ახლო ამოსავლეთში განვითარებულმა მოვლენებმა კიდევ უფრო გაამძაფრა დასავლეთის „სასიცოცხლო ინტერესი“ კავკასიის ორი ქვეყნის - საქართველოსა და აზერბაიჯანის მიმართ, რომელთა ტერიტორია ევროპისათვის „გაზპრომის“ მონოპოლიის ალტერნატიული ენერგომომარაგების დერეფნად განიხილება.

ბოლო მოვლენებმა დაადასტურეს „ქრონიკა+“-ის წინა ნომრებში გამოთქმული მოსაზრება: „გასული წლის დეკემბერში, ანკარაში ვიზიტით მყოფმა ვლადიმერ პუტინმა შეძლო ერდოღანის დარწმუნება იმაში, რომ „სამხრეთის ნაკადითა“ და ტრანსადრიატიკული მილსადენით ევროპის გაზმომარაგება ანკარასათვის უფრო პერსპექტიული და მომგებიანია, ვიდრე ყატარიდან მილსადენის გამოჭიმვა“ და ამ მიზნით სირიის პრეზიდენტ ბაშარ ასადის რეჟიმის დამხობაში მონაწილეობის მიღება. თურქეთის პრემიერმა დაურეკა ბარაქ ობამას და უარი უთხრა ამბოხებულთათვის განკუთვნილი  შეიარაღების გატარებაზე, რითაც ქ.ალეპოსთვის მიმდინარე ბრძოლებში სირიის სამთავრობო ჯარებს შეუწყო ხელი, რომლებსაც სხვა სახმელეთო გზები გადაკეტილი აქვთ. არადა, კონფლიქტის წინა ეტაპებზე თურქეთის სამხრეთი ტერიტორია უპრობლემოდ ჰქონდათ დათმობილი შეიარაღებული ოპოზიციის მებრძოლების ბაზებს. ევროატლანტიკური ალიანსის თვალში ამ გარემოებამ ერთიათად გაზარდა საქართველოს, როგორც კავკასიაში მისი ერთგული სტრატეგიული პარტნიორისა და ფორპოსტის ფასი, რასაც მოწმობს ნატო-ს გენერალური მდივნისა და სხვადასხვა მისიების გახშირებული ვიზიტები თბილისში.

ასეთ ვითარებაში „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ კვლავ მიმართა დასავლეთის ერთგულ მოკავშირეობაში ქართული პოლიტიკური სპექტრიდან საკუთარი უალტერნატივობის პოზიციონირების ნაცად ხერხს. აშშ ადმინისტრაციის აზრის გამხმოვანებელ გაზეთ „ვაშინგტონ პოსტში“ საქართველოს მთავრობის მიმართ კრიტიკული სარედაქციო წერილის გამოქვეყნებისა და კონგრესში ასეთივე სულისკვეთების რეზოლუციის მიღების ფონზე ევროპის სახალხო პარტიამ სცადა დებატების გამართვა „საქართველოში მდგომარეობის გაუარესების თაობაზე“, რაც დასავლეთის მხრიდან ივანიშვილის ხელისუფლების ობსტრუქციის მკაფიო მაჩვენებელი იქნებოდა, მაგრამ ვერ მოახერხა. ამ კრიტიკულ მომენტში აშკარად გამოჩნდა, რომ EPP-ს კოვზი ნაცარში ჩაუგდო „რესპუბლიკელების“ საგარეო ასპარეზზე აქტიურობამ: ჯერ პარლამენტის თავმჯდომარე იმყოფებოდა ვიზიტით დიდ ბრიტანეტში, შემდეგ კი ევროპარლამენტში თინა ხიდაშელმა წაიღო „კასრის ვიდეოები“. დავინახეთ, მსოფლიო ლიბერალ-ინტერნაციონალისა და ევროპის ლიბერალური პარტიების ოჯახის წევრ ქართველ რესპულიკელებს ევროპარლამენტის სხვა ფრაქციებთანაც ისე წარმატებით უმუშავიათ და მხარდაჭერა მოუპოვებიათ, რომ მათმა საერთაშორისო ავტორიტეტმა გადაწონა „ნაციონალური მოძრაობის“ თანამოაზრე „ევროპის სახალხო პარტიის“ გავლენები.

სავარაუდოდ, ამერიკიდან წამოსულ კრიტიკაზე რეაქცია იყო ბიძინა ივანიშვილის მიერ ესტონური გაზეთისათვის მიერ მიცემულ ინტერვიუში დასავლეთისათვის გაგზავნილი მკაფიო მესიჯი, რომ საქართველოს ახალი პრეზიდენტის ინაუგურაციიდან რამდენიმე დღეში ის პოლიტიკიდან წავა. ამას მოჰყვა ისრაელში მისი ვიზიტისას განცხადება, რომ არჩევნების შემდეგ საააკაშვილი არ მიიღებს ინდულგენციას და თუ დანაშაული დაუმტკიცდა, შეიძლება ციხეშიც ამოყოს თავი. ამ განცხადებებს შოკური ეფექტი ჰქონდა როგორც საერთაშორისო, ისე ადგილობრივი ისტებლიშმენტისთვის. არადა, ამაში არაფერი იყო ახალი და განსაცვიფრებელი: ამჟამინდელმა პრემიერმა პოლიტიკაში ფეხის შედგმისთანავე რამდენჯერმე ნათლად დააფიქსირა, დაახლოებით რა ვადით აპირებს ამ სფეროში ყოფნას, მაგრამ საქართველოში სკამის უზენაესობის გარდა სხვა არაფრის მნახველ პუბლიკას ეს გულში არ სჯეროდა.

ჩვენი პოლიტიკოსების უმრავლესობა მიჩვეულია არა ღია დემოკრატიულ პროცესში წარმატების მოპოვებას, არამედ გაწაფულია „მეფის კარის“ ინტრიგებსა და ამ გზით კონკურენტების დაძირვაში, მშვენივრად გრძნობს თავს ახალი „პატრონის“ კალთის ქვეშ და ასე ფიქრობს ცხოვრების გაგრძელებას. უახლოეს მომავალში არ ჩანს ივანიშვილზე ძლიერი „ბელადის“ გამოჩენის საფრთხე, რის გამოც უზრუნველი ცხოვრების პერსპექტივა ჰქონდათ, პრემიერ-მინისტრი კი ამ ნაბიჯით პოლიტიკურ ბაზრის აქამდე ჩვენთვის ჩვეული, ერთპიროვნული რეგულაციებიდან გაათავისუფლებს და ისეთ მოსუფთავებულ ასპარეზს დატოვებს, რომელზეც თამაშის არც გამოცდილება აქვს და არც სურვილი ჩვენს პოლიტელიტას. ცხადია, იმ „ქაოტურ“ ვითარებაში, რომელიც შეიქმნება ივანიშვილის პოლიტიკიდან წასვლის შემდეგ, ბევრი გაქრება ავანსცენიდან და, პრემიერის სიტყვებით რომ ვთქვათ, „ახალი სისხლიც“ შემოვა ამ სფეროში, რომლის სახეთა ერთფეროვნება ქართველი ამომრჩევლისათვის უკვე გამაღიზიანებელი გახდა. შეგნებულად არ განვიხილავ ყანდიაშვილისეულ „დავმშვიდდეთ, არ წავა“-სა და „დენ სიაო პინის“ ვერსიებს, რომელთა მიხედვით ივანიშვილი, სულ ცოტა, შუშის სასახლიდან გააგრძელებს პოლიტიკური პროცესების კულუარულ მართვას. ჩემი დაკვირვებით, ეს ამ პიროვნების მსოფლმხედველობას ეწინააღმდეგება და იმ იძულებითი მისიის შესრულების შემდეგ, რასაც სააკაშვილისა და მისი „ნაცმოძის“ ოლიმპოდან გაყრა ჰქვია, რისი გამკეთებელიც ბატონი ბიძინას გარდა სხვა პიროვნება, უბრალოდ, ფიზიკურად არ არსებობდა საქართველოში, ის დაუბრუნდება თავისი ცხოვრების მისთვის კომფორტულ, წინანდელ წესს, თუ შემოდგომამდე რამე განსაკუთრებული და მოულოდნელი არ მოხდა.   დღემდე „ბელადების“ არსებობით დახშული და ლამის ავგიას თავლებად ქცეული ქართული პოლიტიკური სივრცის გათავისუფლება იქნება მის მიერ დაპირებული „ევროპელთათვის გასაოცარი დემოკრატია“, ხოლო სპეკულაციები „მემკვიდრის“ თაობაზე უაზროა, რამდენადაც ქარიზმატულ-ამბიციური პირებს ან „რკინის კაცებს“, საეჭვოა, ივანიშვილმა პრემიერის პოსტი დაუთმოს და ქვეყანა ხელახლა ატაროს იმ წრეზე, რომელსაც ჩვენ მეოთხედი საუკუნის განმავლობაში ვტკეპნით.

დასავლეთისა და რუსეთის კავკასიურ ინტერესთა კონფლიქტის გამწვავების ახალ ფაზაში, რისი წინაპირობებიც ახლო აღმოსავლეთში ბოლო დროს განვითარებულმა მოვლენებმა შექმნა, გაცხადებულზე მეტი ხნით რაიმე, თუნდაც კულუარული გურუს  ფორმით პოლიტიკაში ივანიშვილის დარჩენა და საერთაშორისო ინტრიგებში ჩაბმა-ჩაყოლა დიდი საფრთხეების შემცველია ამ წარმატებული ბიზნესმენის კაპიტალისათვის. ამდენად, მის მიერ მოდუღებული „ფაფის გათქვლეფა“ მოუწევთ იმ პოლიტიკოსებს, რომლებსაც საზოგადოების სხვადასხვა სეგმენტების ლიდერობაზე აქვთ პრეტენზია.

თბილისში ნატო-ს გენერალური მდივნის, ანდერს ფოგ რასმუსენის რიტორიკა ბოლო ვიზიტის დროს თუ „დემოკრატიის შუქურად“ წოდებული სააკაშვილის პრეზიდენტობიდან წასვლის შემდეგ მისთვის პირადი ხელშეუხებლობის გარანტიების შექმნას ემსახურებოდა, რეალურად ის ეცდებოდა, მიეღო და საანალიზოდ წაეღო ინფორმაცია, რომელიც დაეხმარება დასავლეთს გადაწყვიტოს, ვისი მეშვეობით შეიძლება შეივსოს „ნაციონალური მოძრაობის“ გავლენის მსხვრევის შემდეგ ქართული პოლიტიკის „პროდასავლურ“ ბანაკში გამოთავისუფლებული ნიშა. ისე ჩანს, რომ ივანიშვილმა საბოლოოდ გადაუსვა ხაზი მძლავრ ოპოზიციურ პარტიად ამ ძალის დარჩენის პერსპექტივებს და „კოჰაბიტაციის“ პერიოდის დასასრულის დემონსტრირება მოახდინა იმით, რომ მაღალჩინოსანი ნატო-ელი სტუმრის ვიზიტის პერიოდში თბილისის მერიისა და საკრებულოს ჩინოვნიკთა დემონსტრატიული დაჭერების განხორციელებას არ შეუშალა ხელი. ამდენად, დასავლეთს მოუწევს შეგუება იმ რეალობასთან, რომ ხელოვნურად ვეღარ გაგრძელდება ამერიკული ორპარტიულობის მსგავსი ბუტაფორული მოდელი, რომელშიც ამ ეტაპზე ოპოზიციის როლს „ნაციონალური მოძრაობა“ ასრულებდა, რაც მას მომავალში ხელისუფლებაში დაბრუნების ილუზიებს აძლევდა. ივანიშვილის წასვლის შემდეგ ევროატლანტიკური კურსის მხარდამჭერ ქართველ პოლიტიკოსებს თავად მოუწევთ ხალხში რეალური მხარდაჭერის მოპოვებისათვის საკუთარი იმიჯის გაკეთილშობილებაზე ზრუნვა.

საეჭვო არ არის, რომ სააკაშვილის იმიჯ-მეიკერებად მასების ფსიქოლოგიაში საკმაოდ განსწავლული ადამიანები მუშაობდნენ, რომლებმაც „ქალაქელი დედიკოს ბიჭობა“  პრეზიდენტს „აღვირახსნილი მაჩოს“ ნიღბით შეუცვალეს, რომლის საამურო თავგადასავლების შესახებ ტყუილ-მართალი ჭორებისა და „ყვითელი პრესის“ მეშვეობით ფართოდ ვრცელდებოდა. როგორც ჩანს, საფუძვლიანი გათვლა გაკეთდა იმაზე, რომ ასეთი ლიდერის ხატება ყველაზე მეტად მიესადაგება გაღატაკებული მამაკაცების ქვეცნობიერ იდეალს, რომლებმაც არათუ „რუს ნაშებთან გულავის“ შნო, არამედ, უმეტესწილად, ოჯახის მარჩენალის ტრადიციული ფუნქციაც კი დაკარგეს და ამის გამო ფრუსტრაციაში იმყოფებიან, ხოლო ელექტორატის მდედრობითი სქესის მეორე ნახევრის ლიბიდოც ამგვარ ტანმაღალ და ბრგე ლიდერზე დაფიქსირდება.

თებერვალში პრემიერ-მინისტრმა თავისი გარემოცვიდან მომავალ პრეზიდენტობაზე ამბიციის მქონე ერთადერთ გამოკვეთილ ლიდერს - ირაკლი ალასანიას, გადაკრული ნათქვამით, ნებით თუ უნებლიედ, სწორედ „მაჩოს“ როლი მოარგო. სიმპათიური ჰაბიტუსის მქონე ამ პოლიტიკოსს ყველაზე ვაჟკაცური სფეროს - თავდაცვის ხელმძღვანელობა აბარია და მანაც ეს როლი, გარკვეულწილად, შეიფერა. მას შემდეგ ეკრანზე გამოჩენით თავს არ აბეზრებს მაყურებელს და ამით ინტერესს აღძრავს თავისი პერსონის მიმართ, მაგრამ თუ გამოჩნდა, საკმაოდ ეფექტურ და ამგვარი იმიჯისთვის შესაფერისი ქმედებებით წარსდგება აუდიტორიის წინაშე, რითაც არა მარტო პოლიტიკაში გამოცდილ, არამედ ენერგიულ და გადაწყვეტილებისუნარიან პერსონად წარმოუდგება საზოგადოებას. მიუხედავად კონსტიტუციური შესწორებებით უფლებების შეკვეცისა, რომლის ნიუანსებში ფართო მასები დიდად არ ერკვევიან, მომავალი პრეზიდენტი მაინც რჩება მთავარსარდლად, რომლისთვისაც სწორედ ასეთი უნარებია საჭირო, რაშიც ალასანიას ძნელად გაეჯიბრება დღესდღეობით დასახელებული  პრეზიდენტობის რომელიმე კანდიდატი. ამასთან, ქვეყნის პირველ პირს უნარჩუნდება საგარეო-პოლიტიკური კურსის წარმართვის ფუნქციები, რაც ამ თანამდებობაზე პრეტენზიის მქონე კანდიდატისთვის, გონიერი ამომრჩევლის თვალში, დიპლომატიური გამოცდილების კრიტერიუმიც ემატება,  რისთვისაც ალასანიას გაერო-ში ელჩად ნამუშევრობა საკმაოდ მყარი არგუმენტია.

მეორე ფსიქოლოგიური ფაქტორი არის  სოლიდარობა დაჩაგრულისადმი, როგორ მდგომარეობაში ყოფნის განცდაც საქართველოს მოსახლეობის უდიდეს  ნაწილს აქვს, და ამის გამო ვიცე-პრემიერის პოსტიდან გადაყენებული ალასანიას მიმართ ამომრჩეველმა, თანაგანცდის გამო, ქვეცნობიერი იდენტიფიცირება შეიძლება მოახდინოს. რეჟიმისგან დევნილ-შევიწროებულის იმიჯს ივანიშვილმა თავადაც წარმატებულად გაუკეთა ექსპლუატაცია წინასაარჩევნო პერიოდში. თავიდანვე უბრალო მოკვდათათვის ის „ჭორვილელ გლეხის ბიჭად“ წარმოისახა, რომელსაც ნიჭის, შრომისა და იღბლის წყალობით გაუღიმა ბედმა, რითაც აიცილა უხილავი შურის კედლის აღმართვა ღატაკ მასასა და უმდიდრეს ბიზნესმენს შორის.

წყენაგადაყლაპული კაცის მდგომარეობა მხოლოდ იმ დრომდე მოდის წინააღმდეგობაში ირაკლი ალასანიას „მაჩოს“ იმიჯთან, ვიდრე ის ივანიშვილის მიმართ მორჩილების დემონსტრირებას ახდენს, მაგრამ საკმარისია ოპოზიციაში ჩაუდგეს პრემიერს, რომ მეამბოხის შარავანდედით შეიმოსება და რომანტიკულ ელფერს შეიძენს, რის მიმართაც ძალზე მგრძნობიარეა ჩვენი ემოციებისამყოლი საზოგადოება. ამდენად, ფსიქოანალიზის კარგად მცოდნე ბიძინა ივანიშვილმა თავად შეუქმნა ყველა წინაპირობა ირაკლი ალასანიასთვის ქართული ელექტორატის ქვეცნობიერი იდეალის შესატყვისი იმიჯის შესაქმნელად.  დამკვიდრებული მასობრივი სტერეოტიპების გათვალისწინებით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ „პროდასავლელთა“ ბანაკიდან ალასანია ყველაზე უკეთ მიესადაგება სააკაშვილის ჩამნაცვლებლის როლს, მაგრამ ეს არ ემთხვევა ქვეყნის ფაქტიური მმართველის შეხედულებებს, თუ როგორი ტიპის პრეზიდენტი გვჭირდება განვითარების ამ ეტაპზე: პრემიერმა არჩევანი ფილოსოფოს გიორგი მარგველაშვილზე შეაჩერა. ალასანიასთვის, კოალიციის ლიდერის მხარდაჭერის გარეშე და მხოლოდ საკუთარ პარტიაზე დაყრდნობით, საპრეზიდენტო ბრძოლაში ჩაბმა ძალზე სარისკოა, „გალუციფერება“ მას შეიძლება პოლიტიკურ გეენაში ჩავარდნის ფასად დაუჯდეს. თუმცა, პრეზიდენტობის კანდიდატების ოფიციალურ წარდგენამდე ჯერ კიდევ რჩება დრო და ივანიშვილმა შეიძლება იმ დროისათვის შექმნილი პოლიტიკური რეალობის გათვალისწინებით გადაიფიქროს და კანდიდატურა შეცვალოს, რაც მისთვის უჩვეულო სულაც არ იქნება.

თუ „ქართული ოცნების“ კანდიდატი შეიცვალა, მაშინ არ არის გამორიცხული, ე.წ. პრორუსული ბანაკიდან პრეზიდენტის სავარძელზე პრეტენზია ბიზნესმენმა ლევან ვასაძემ განაცხადოს, რომელიც მარგველაშვილთან მეგობრობის დემონსტრირებას ახდენს და უარს ამბობს ქართულ პოლიტიკაში ჩაბმაზე. მისი იმიჯიც კარგად შეესაბამება წარმატებული ქართველი მამაკაცის პორტრეტს, ოღონდ იმ კონსერვატიული შეხედულებების აუდიტორიისათვის  მისაღები შტრიხებით, რომელიც დიდი ხანია, ამგვარი ლიდერის გამოჩენას ნატრობს.  პოლიტიკაში არნამყოფი მილიონერი ლევან ვასაძე უფრო მიმზიდველია ამ კატეგორიის ამომრჩევლისათვის,  რომელიც ახლა ნინო ბურჯანაძის ლიდერობას სჯერდება. ქალი-მმართველის, „თამარ მეფის“ ჩვენეული არქეტიპი ამ თანმიმდევრული და პრინციპული პოლიტიკოსის წარმატებაზე კარგად მუშაობს და საპრეზიდენტო რბოლაში მასების ქვეცნობიერზე ზემოქმედების ინსტრუმენტის როლს უსრულებს.

ჩვენი ქვეყნის შიდაპოლიტიკურ სივრცეში ხელების მოფათურე ორივე მხარეს, რუსეთსაც და დასავლეთსაც, საპრეზიდენტო სავარძლისთვის ბრძოლაში სჭირდება გამოკვეთილი ლიდერული მახასიათებლებით აღჭურვილი თითო ფავორიტის ყოლა, რომელთაც ერთმანეთს შეარკინებდნენ, მაგრამ ბიძინა ივანიშვილს ამ მოსალოდნელ სცენარში საკუთარი მიშვნელოვანი კორექტივები შეაქვს, რითაც სიტუაციას ნაკლებადპროგნოზირებადს ხდის.

მსოფლიო „ცივი ომის“ განახლების ზღურბლზე

                                                         გაზეთი "ქრონიკა+", #10, 25.06.2013 
საინფორმაციო თუ საფინანსო-ეკონომიკური გლობალიზაციის პროცესების განვითარებამ ქვეყნებისა და ხალხების ბედი ერთმანეთზე ისე გადააჯაჭვა,  რომ მკითხველისათვის გასაკვირი არ უნდა იყოს, როცა ჩვენი ყურადღების საგანი ხდება მსოფლიოს ამბები, განსაკუთრებით კი სამეზობლოში - თურქეთში, ირანსა და რეგიონის სხვა ქვეყნებში მომხდარი მოვლენები, რამდენადაც მათთან არის დაკავშირებული „ბედი ქართლისა“...  წინა კვირას ჩრდილოეთ ირლანდიაში „დიდი რვიანის“ სამიტი ჩატარდა, მანამდე კი ირანში ახალი პრეზიდენტი აირჩიეს.

ირანის პოლიტიკური კლასი პირობითად ორ ბანაკად იყოფა: „რეფორმატორებად“ და „კონსერვატორებად“. ამ უკანასკნელებმა მოიგეს 2004 წლის საპარლამენტო, შემდეგ 2005 და 2009 წლების საპრეზიდენტო არჩევნები. კონსერვატორებს მხარს უჭერს მსხვილი ბიზნესი, არმია და გავლენიანი „ისლამიც რევოლუციის მცველთა კორპუსი“. ზომიერი კონსერვატორები თანდათანობითი ეკონომიკური რეფორმების მომხრეები არიან, რადიკალი–კონსერვატორები კი ეკონომიკის სახელმწიფო მართვის პრინციპებს იცავენ და მის ლიბერალიზაციას ეწინააღმდეგებიან,  ორივე ფრთა ისლამური ფასეულობების შეურყვნელობის სადარაჯოზე დგას. რეფორმატორები ისლამური ფასეულობების ასეთივე ერთგულები არიან, მაგრამ, იმავდროულად, გამოდიან სიტყვის თავისუფლებისა და მოქალაქეთა (მ.შ. ქალთა) უფლებების დაცვის მოთხოვნებით, ამასთან, თვლიან, რომ შესაძლებელია ეკონომიკის დინამიური ლიბერალიზაცია.

14 ივნისს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში ხუთი კონსერვატორი კონკურენტი პირველსავე ტურში დაჯაბნა და 52,48%–ით გაიმარჯვა რეფორმატორმა ხასან როუხანიმ. ირანში პრეზიდენტი თავისი მნიშვნელობით სახელმწიფოს მეორე პირია, ის ახდენს მთავრობის ფორმირებას და ხელმძღვანელობს მას. მთელი ძალაუფლება კი ამ თეოკრატიულ ქვეყანაში უზენაეს ლიდერს – ალი ხოსეინი ჰამენეის უპყრია, რომელიც 1989 წლიდან არის ქვეყნის ხელმძღვანელი. ის არა მარტო ირანელი შიიტების, არამედ ლიბანელი, სირიელი და ახლო აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნების თანამოაზრეთა რელიგიური წინამძღოლიცაა.

ირანის რესპუბლიკის ახლადარჩეული პრეზიდენტისთვის უდიდესი გამოწვევა ეკონომიკის სტაგნაციიდან გამოყვანაა: მან როგორმე უნდა მოახერხოს ინფლაციის ზრდის ტემპების შეკავება, რომელიც წელიწადში 30%–ს აღწევს, ირანული რიალის დევალვაციის შეჩერება და შეამციროს უმუშევრობა, რომელიც 20%–ს აღწევს. ეკონომიკურ კრიზისთან გამკლავება მხოლოდ ქვეყნის საერთაშორისო იზოლაციიდან გამოსვლის შემთხვევაშია შესაძლებელი. ჩანს, ამის გააზრება მოხდა ირანის რელიგიურ ელიტასა და საზოგადოებაში, რისი მაჩვენებელიც როუხანის გამარჯვებაა, რომელიც დასავლეთთან ურთიერთობაში უფრო მოქნილი პოლიტიკის წარმოებას აპირებს.

ხასან როუხანი, რომლის პოლიტიკური ლექსიკონის საკვანძო სიტყვაა „ზომიერება“, დასავლეთისათვის უფრო მისაღები ფიგურაა, ვიდრე მისი წინამორბედი, რომელიც ხისტი და რადიკალური იყო. თუმცა, არ უნდა ველოდოთ მისგან ღია პროამერიკულ ან ანტირუსულ განწყობებს. პირობითად ის შეიძლება მივიჩნიოთ ექს-პრეზიდენტ მოხამად ხატამის იდეურ მემკვიდრედ, რომელმაც თავის დროზე სათავე დაუდო ე.წ. „ცივილიზაციათა შორის დიალოგს“ და ახლაც სათავეში უდგას არასამთავრობო ორგანიზაციას, რომელიც კულტურათა და რელიგიათა შორის ურთიერთობას ავითარებს.

როუხანიმ პრეზიდენტად არჩევისთანავე განაცხადა, რომ მზადაა ირანის ბირთვული პროგრამის თაობაზე მსოფლიო თანამეგობრობასთან მოლაპარაკებისათვის. ძირითადი წინააღმდეგობა ირანსა და დასავლეთს შორის სწორედ ამ საკითხშია: აშშ და მისი მოკავშირეები თვლიან, რომ ირანი ამ პროგრამით ფარულად ემზადება ბირთვული იარაღის შესაქმნელად, რასაც კატეგორიულად უარყოფენ თეირანში. ამის გამო უკანასკნელ წლებში სულ უფრო და უფრო გამკაცრდა ეკონომიკური სანქციები, რამაც ქვეყნის ეკონომიკა კრიზისამდე მიიყვანა, თუმცა, ამით არც ევროპული ქვეყნები დარჩნენ დიდად კმაყოფილები, რომლებიც ასევე დაზარალდნენ.

მოსკოვი მიესალმა განცხადებას ბირთვული პროგრამის საკითხში  მეტი გახსნილობისათვის ირანის მზაობის შესახებ. „როუხანის გამონათქვამები ახლოსაა რუსეთის საყოველთაოდ ცნობილ ხედვასთან პრობლემის დარეგულირების თაობაზე: საბოლოო გადაწყვეტა შეიძლება და უნდა გახდეს ირანის უფლების ცნობა სამოქალაქო ბირთვული პროგრამის განვითარებაზე, ურანის გამდიდრების უფლების ჩათვლით, ყველა დარჩენილი საკითხის გარკვევისა და ატომური ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს მიერ მთელი ირანული ბირთვული წარმოების საიმედო და ყოველმხრივი კონტროლის ქვეშ მოქცევის შემდეგ, რასაც მოჰყვება ყველა სანქციის მოხსნა, – როგორც ცალმხრივად დაწესებულის, ასევე გაეროს უშიშროების საბჭოს ხაზით შემოღებულის“, – აღნიშნა რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ.

ირანის საპრეზიდენტო არჩევნებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, ლოხ-ერნში გამართულ „დიდი რვიანის“ სამიტის კომუნიკეში  ეს ფაქტი უკვე აისახა და მინიშნებაც გაკეთდა, რომ  „ირანს აქვს შესაძლებლობა, თავი აარიდოს შემდგომ საერთაშორისო იზოლაციას და გაიუმჯობესოს საკუთარი მდგომარეობა, თუ სწრაფად გადაწყვეტს თავის პრობლემებს საერთაშორისო თანამეგობრობასთან“. ამდენად, თუ ირანმა გახსნა თავისი ბირთვული პროგრამა საერთაშორისო ექსპერტების მონიტორინგისათვის, დასავლეთი მზადაა, მოუხსნას ეკონომიკური სანქციები. მოვლენათა ამგვარი განვითარება ხელს აძლევს როუხანის, რომელიც ამ გზით გამოიყვანს ქვეყანას ეკონომიკური კრიზისიდან, ევროპას, რომლის არცთუ სახარბიელო მდგომარეობაში მყოფ ეკონომიკას ირანთან ვაჭრობის პერსპექტივა გამოაცოცხლებს და, რა თქმა უნდა, რუსეთს, რომელიც თავისთვის მომგებიანად ეხმარება თეირანს ბირთვული პროგრამის განხორციელებაში.

წინა ათწლეულში თეიირანის ბირთვული მისწრაფებების გამო მტრული პოზიცია ეკავა აშშ-ს, რომელიც თავს „მსოფლიო ჟანდარმად“ თვლიდა და ამ საბაბით დაუფარავად ემზადებოდა ამ ქვეყანაზე შეიარაღებული თავდასხმისათვის, რასაც კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა რუსეთი. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელობა ენიჭებოდა ISAF-ის მისიით ავღანეთში ამერიკისა და მისი მოკავშირეების ჯარების ყოფნას, რომლებსაც, საჭიროების შემთხვევაში, ირანზე აღმოსავლეთიდან შეეძლოთ განეხორციელებინათ დარტყმა. წინამორბედისგან განსხვავებით, გლობალური წესრიგის დამყარების თაობაზე ბარაქ ობამას ადმინისტრაციის ახლებური, „მულტიცენტრული მსოფლიოს“ ხედვით,  ირანთან სამხედრო კონფლიქტი თავად აშშ-სთვის არის არასასურველი. ვაშინგტონი აგრესიის გეგმაზე რომ ხელს იღებს, ეს იქიდანაც გამოჩნდა, რომ 18 ივნისს მოკავშირეებმა საბრძოლო მოქმედებების სარდლობა ოფიციალურად ავღანეთის უშიშროების ძალებს გადააბარეს და მომავალი ერთი წლის განმავლობაში ეტაპობრივად დატოვებენ ამ ქვეყანას. იმავდროულად, ობამას ადმინისტრაციამ დაიწყო პირდაპირი მოლაპარაკებები მოძრაობა „თალიბანთან“, რომ მან შეწყვიტოს შეიარაღებული ბრძოლა ავღანეთის მთავრობასთან და ლეგალურად ჩაერთოს ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

დასავლეთის მიმართულებიდან ირანზე თავდასხმის პლაცდარმი, ბაშარ ასადის რეჟიმის დამხობის შემდეგ, სირია უნდა გამხდარიყო, რისთვისაც ამერიკის მოკავშირე არაბული ქვეყნები და თურქეთი ეხმარებოდნენ ალავიტური (შიიტური) მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყებულ სუნიტებს. 17-18 ივნისს ჩრდილოეთ ირლანდიაში გამართულ სამიტზე დასავლეთის ლიდერების განაცხადს, რომ სირიის ოპოზიციისათვის ღიად მიეწოდებინათ შეიარაღება, რუსეთის პრეზიდენტის მწვავე რეაქცია მოჰყვა. მიუხედავად იმისა, რომ ბარაქ ობამა და ვლადიმერ პუტინი, შეხვედრის ყველა სხვა მონაწილესთან ერთად, შეთანხმდნენ სირიაში ორწლიანი სისხლისღვრის შეწყვეტის აუცილებლობაზე, რომელმაც 93.000 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, პრობლემის გადაწყვეტის გზებზე მხარეებს განსხვავებული შეხედულებები ჰქონდათ, რამაც დაძაბული დისკუსიები გამოიწვია. „ჩვენ ვერ ვთანხმდებით პრეზიდენტ პუტინთან იარაღის მიწოდების, ქიმიური იარაღისა და სირიის ხელისუფლებისადმი დამოკიდებულების საკითხებში,“- აღიარა საფრანგეთის პრეზიდენტმა ფრანსუა ოლანდმა. ფაქტიურად, ლოხ-ერნის შეხვედრა წარიმართა ფორმატით „შვიდი ერთის წინააღმდეგ“. დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის დევიდ ქემერონის განცხადებით, საქმე იქამდე მივიდა, რომ ერთობლივი კომუნიკესთვის შეიძლება რუსეთის გარეშე მოეწერათ ხელი, რასაც წინ ანგელა მერკელი აღუდგა და მონაწილეებს მოუწოდა, ამ საკითხში რუსეთის იზოლაცია არ მოეხდინათ, რამდენადაც მოსკოვის გარეშე სირიის კონფლიქტის გადაწყვეტა შეუძლებელია. „რუსეთმა ამ პროცესში გარკვეული როლი უნდა ითამაშოს“, - განაცხადა გერმანიის კანცლერმა.

 „დიდი რვიანის“ სამიტის შედეგებზე იყო დამოკიდებული, ხელახლა დაიწყებოდა თუ არა  მსოფლიოში „ცივი ომი“: რუსეთი ოფიციალურად აწვდის შეიარაღებას სირიის მთავრობას, რასაც ჯერ კიდევ კონფლიქტამდე დადებული კონტრაქტების შესრულებით ამართლებს, დასავლეთის ქვეყნების მიერ აჯანყებული ოპოზიციისათვის სამხედრო დახმარების გაწევის გადაწყვეტილება კი უკვე ამ რეგიონიდან გლობალური დაპირისპირების დასაწყისს მოასწავებდა. ეს, ცხადია, ესმოდათ მსოფლიოს წამყვანი სახელმწიფოების ლიდერებს და „ჩიტი ბრდღვნად არ უღირდათ“, - ამიტომაც, ერთობლივ კომუნიკეში არაფერია ნათქვამი ასადის რეჟიმის შეცვლაზე. პუტინმა თავისი გაიტანა და „რვიანი“ სირიის საკითხზე „ჟენევა-2“ სამშვიდობო კონფერენციის გამართვაზე  დაიყოლია, რაც იმას ნიშნავს, რომ 2014 წლის არჩევნებამდე ასადი არ დათმობს სახელმწიფოს მეთაურის პოსტს, რასაც ემხრობა მისი მეორე დიდი მხარდამჭერი - ირანი, რომლის ახალმა პრეზიდენტმაც ეს პოზიცია ნათლად დააფიქსირა. ლიდერებმა მაინც გამონახეს საერთო ინტერესი - ტერორიზმთან ბრძოლა, და კონფლიქტის ორივე მხარეს „ალ-ქაიდის“ აქტივისტების ქვენიდან გაძევებისკენ მოუწოდეს.

„დიდი რვიანის“ სამიტზე სირიაში ასადის რეჟიმის შეცვლის საკითხის გადაუწყვეტობამ ილუზორული გახადა ევროპის იმედი, მომავალში ყატარიდან მიეღო იაფი გაზი და „გაზპრომის“ მარწუხებიდან თავი დაეხსნა. ახლა უკვე დასავლეთის ყურადღება კვლავ საქართველო-აზერბაიჯანისაკენ გადმოინაცვლებს, როგორც ალტერნატიული გაზმომარაგების სატრანზიტო დერეფნისაკენ და კულუარებში კვლავ დაიწყება ფიქრი „ნაბუკოსა“ და მსგავსი პროექტების განხორციელებაზე. ევროპისათვის ბუნებრივი აირის ამგვარი მიმწოდებელი, ატომური პროგრამის პრობლემისა და სანქციების მოხსნის შემდეგ, შეიძლება გახდეს ირანი (სპარსეთის ყურიდან ევროპაში ნავთობის გატანა ტანკერებითაც არის შესაძლებელი).

რუსეთის ინტერესებშია ევროპისთვის ენერგომატარებლებით მომარაგების ალტერნატიული გზების მოჭრა და მასზე პოლიტიკური ზემოქმედების „გაზის ბერკეტის“ ირანული გაზის ტრანზიტის ხელში ჩაგდებით გამყარება. ამ მიზნით ხელსაყრელია საქართველოზე გამავალი გაზსადენი, რომელიც რუსეთს აკავშირებს სომხეთთან. სავარაუდოდ, ჩრდილოეთ-სამხრეთის მაგისტრალური გაზსადენის შესაძლო პრივატიზების თემა, მისი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, კვლავ შეიძენს აქტუალობას. მოსკოვი ამ გაზსადენის ყიდვას ჯერ კიდევ 2004 წელს გვთავაზობდა, მაგრამ ქართულმა ოპოზიციამ ხელისუფლებას „ქვეყნის გაყიდვაში“ დასდო ბრალი. 2006 წელს ნიკა გილაურმა "როიტერს“ განუცხადა, რომ „საქართველოს მაგისტრალური გაზსადენის მიყიდვა რუსული კომპანია "გაზპრომისთვის“ შესაძლებელია, თუ კონტრაქტის ღირებულება და პირობები მისაღები იქნება,“ თუმცა მოგვიანებით  ეს განცხადება უარყო. მაშინ სტრატეგიული გაზსადენის რუსეთისთვის მიყიდვას კატეგორიულად ეწინააღმდეგებოდა აშშ, თბილისში კი ამ პროცესს პარლამენტის თავმჯდომარის, ნინო ბურჯანაძის ხისტმა წინააღმდეგობამ შეუშალა ხელი. შემდგომში გაზსადენის რეაბილიტაციისათვის ამერიკელებმა 35 მლნ დოლარი „ათასწლეულის გამოწვევის“ ხაზით გაიღეს და ახლა ეს ობიექტი სრულიად გამართული და გასაყიდად „შეფუთულია“: 2010 წელს  "სახელმწიფო ქონების შესახებ" კანონით ის სტრატეგიული ობიექტების ნუსხიდან ამოიღეს. 

დასავლეთი თუ აქამდე ლუპით აკვირდებოდა მის მიმართ ივანიშვილის მთავრობის ლოიალობას, ამის შემდეგ უკვე მიკროსკოპით დააკვირდება. ჩრდილოეთ-სამხრეთის მაგისტრალური გაზსადენის გაყიდვაზე კრინტის დაძვრაც კი უმალ გადააწყვეტინებს აშშ-სა და მის მოკავშირეებს „რეჟიმ ჩეინჯის“ ჩატარებას, რასაც არასოდეს მორიდებიან ჩვენსავით პატარა ქვეყნებში, როცა საკითხი პეტროპოლიტიკურ, ანუ, დიპლომატიური ტერმინოლოგიით, „სასიცოცხლო ინტერესებს“ ეხება. საამისო ფონი კონგრესის წარმომადგენელთა პალატამ საქართველოს თაობაზე თავისი ბოლო რეზოლუციით უკვე შექმნა.

დღეს გაზსადენი „ნავთობისა და გაზის კორპორაციას“ ეკუთვნის, რომლის 100 %–იანი წილი „საპარტნიორო ფონდის“  მფლობელობაშია, „საქართველოს რკინიგზისა“  და  „ელექტროსისტემის“ ასეთივე წილებთან ერთად, მისი პრივატიზება კი ამ ფონდმა, შესაძლოა, სულ მალე მთავრობის დაუკითხავადაც შეძლოს, რამდენადაც მიმდინარეობს მისი გარდაქმნა სუვერენულ ფონდად. ამდენად, დასავლეთისთვის ძალზე მნიშვნელოვანი იქნება ფონდის ხელმძღვანელის ფიგურა და მისი პოზიცია ამ საკითხთან დაკავშირებით: აღმასრულებელი დირექტორად ახალმა მთავრობამ დანიშნა ირაკლი კოვზანაძე, რომელიც 2004-2008 წლებში „ნაციონალური მოძრაობა-დემოკრატების“ სიით იყო არჩეული საქართველოს პარლამენტში და საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტს თავმჯდომარეობდა.

თუმცა, ვინც არ უნდა იყოს „სუვერენული ფონდის“ ხელმძღვანელი, ცხადია, რომ ჩრდილოეთ-სამხრეთის მაგისტრალური გაზსადენის გაყიდვის საკითხის გადაწყვეტა, არაფორმალურად მაინც, მთავრობის პოლიტიკურ გადაწყვეტილებაზე იქნება დამოკიდებული. მყარი „პროდასავლელების“ იმიჯი აქ „რესპუბლიკელებსა“ და „თავისუფალ დემოკრატებს“ აქვთ, მაგრამ მათი გავლენა ამგვარი საკითხების გადაწყვეტაზე საეჭვოა, - პრემიერის მრჩეველი ეკონომიკურ საკითხებში და, განსაკუთრებით, ტრანზიტის საქმეებში „რუხ კარდინალად“ წოდებული გია ხუხაშვილია, რომლის საგარეო-პოლიტიკური ორიენტირები საზოგადოებისათვის ნაკლებადაა ცნობილი.

იმის მოლოდინი, რომ „ციხის კადრებისა“ და „კასრის ვიდეოების“ ჩვენება ამერიკა-ევროპის რეალ-პოლიტიკას და ჩვენი მთავრობა-ოპოზიციისადმი დამოკიდებულებებს განსაზღვრავს, შეიძლება მხოლოდ ისტორიაში გაუთვითცნობიერებელ მიამიტებს ჰქონდეთ. რა თქმა უნდა,  ამ კადრების ნახვა ადამიანურად ყველას შეაძრწუნებს, მაგრამ საერთაშორისო პოლიტიკა სხვა პრიორიტეტებს უფრო მეტად ეყრდნობა. თანაც, ამგვარი სკანდალები დასავლეთის ცივილიზირებული ქვეყნებისთვის სულაც არ არის „უცხო ხილი“.