ჩემი სოფლის ეკლესია

ჩემი სოფლის ახლო-მახლო ბევრი ნასოფლარია.  სახლების და ეკლესიების ნანგრევები ბუჩქნარითაა დაფარული. ერთი ასეთი, კარგად შემორჩენილი უსახურავო ნაეკლესიარი, რომელსაც მხოლოდ ცალი კედელი აქვს ჩამოშლილი, ნაწისქვილარისკენ მიმავალი ბილიკის პირასაა, სადაც მთიელივით შეუპოვარი მდინარე კლდიდან გადმოსჩქეფს და მოზრდილ გუბედ ჩერდება, ზაფხულობით ბავშვებმა ცურვა რომ ისწავლონ. პაპანაქება იდგა და ამ ჩანჩქერზე გასაგრილებლად მივდიოდი.

მთელი ეს მინდორ-ველი ჩვენი წინაპრების სისხლით არის მორწყული. დამპყრობლებთან ომებს ეწირებოდნენ, რომ საცხოვრისი შეენარჩუნებინათ და ოფლისღვრით ლუკმა პურის მოპოვების შესაძლებლობა ჰქონოდათ. ამ ადგილას, რამდენიმე საუკუნის წინ, დიდი ბრძოლა გამართულა.

მხცოვანმა მეფემ, რომელსაც ბრძოლის წინ ავი სიზმარი ჰქონდა ნანახი, სარდლობაც და ქვეყნის ხელმძღვანელობაც ცხრამეტი წლის ვაჟს გადაულოცა. იქვე მყოფმა კათალიკოს-პატრიარქმა მეფედ აკურთხა. ასაკოვანი  დიდაზნაურები და სასულიერო პირები ბრძოლის ველს გაეცალნენ, ასპარეზი ახალგაზრდებს დაუთმეს და მახლობელ გორაზე ავიდნენ, შვილებისთვის ზემოდან საგულშემატკივროდ.

მიუხედავად მომხდურთა მრავალრიცხოვნებისა, ქართველებმა უკუაქციეს მტერი და დაედევნენ. გაქცეულ მაჰმადიანთა ერთი რაზმი თავის გადასარჩენად  ტყეში შევარდა, მაგრამ ასწლოვან წიფლებს შორის ორიენტაცია დაკარგა, რკალზე ირბინა და სწორედ იმ გორაკს მიადგა, საიდანაც ოციოდე მოხუცი  ბრძოლის ველს გადაჰყურებდა. „დავხოცავთ და გზას გავაგრძელებთო,“-იფიქრეს.

მეფემ და დიდებულებმა ხმალ-შუბი მოიმარჯვეს, მათ არც სასულირო პირები ჩამორჩნენ: ანაფორებს ქვემოდან სატევრები იშიშვლეს და მტერს დაერივნენ. მეფეს სიზმარი აუხდა და ამ ბრძოლაში სასიკვდილოდ დაჭრეს,  მისი ანდერძი: „მე ნუ მიგლოვებთ, ქვეყანას მიხედეთო“,- დღემდე ახსოვს შთამომავლობას.

***

გვარიანად შემლღვალი და ფორმადაკარგული სანთლები ჯიბიდან ამოვიღე და ეკლესიის ნანგრევში, საკურთხველის ნაშთზე დავანთე. იქვე, მინდორზე ჭაღარაშერეული მწყემსი ცხვრის ფარას აძოვებდა. თვალი მკიდა, პირჯვრის წერით როგორ გამოვედი მორღვეული კედლიდან. მთელი დღე უბრად მჯდომს, სულიერთან ლაპარაკზე ენა ექავებოდა და ჩაღიმებით გადმომძახა:

-ეშმაკს სანთლები დაუნთე?

-ეშმაკს რათა? ეკლესიის ნანგრევია და რა, ლოცვა არ შეიძლება?

-ლოცვა ყველგან შეიძლება, მაგრამ, „მიტოვებულ ეკლესიას ეშმაკები დაეპატრონნენო“, არ გაგიგონია?

-ეშმაკს ჯვრისა და სანთლის ეშინია!- ვუპასუხე ახალგაზრდული თავდაჯერებით.

-უკვე აღარ... შეეჩვია და იმუნიტეტი გამოიმუშავა. საკმეველსაც შეაჩვია ცხვირი და თავადაც ლოცულობს-ხოლმე, - მაგას ხომ თავის თვალითა ჰყავს ნანახი ღმერთი და, ადამიანისგან განსხვავებით, არა ეჭვობს, არის თუ არა ცაში ვინმე...

„იმუნიტეტი“ მწყემსის პირიდან უცნაურად ჟღერდა და გზა ჩაფიქრებულმა განვაგრძე. ისე, ეს კაცი არც მანამდე და არც ამის მერე აღარსად შემხვედრია, ალბათ ჩვენებური არ იყო და,  ცხვრის ძოვებ-ძოვებით, საიდანმე შემოეხეტა.

***

სოფელში მოქმედი ეკლესიაც გვაქვს. ისიც ნანგრევად ქცეული ყოფილა მას მერე, რაც ხალხმა აქაურობა მიატოვა. მერე რუსის საიმპერატორო ჯარი დაბანაკდა ჩვენი სოფლის თავზე, ზედ გორის წვერზე, რომ არემარე კარგად ეკონტროლებინა. ხალხიც  თანდათან ისევ ჩამოსახლდა, ქვეყნის სხვადასხვა კუთხიდან. რუსებმა ეკლესია აღადგინეს, ზედ ხახვის ფორმის გუმბათი დაადგეს და სამხარიხიანი რუსული ჯვარიც დაადგეს.

ჩემი სოფლის ეკლესიაში კედლები თეთრადაა შეღებილი. აშრევებულ ადგილებზე რომ დააკვირდეთ, რამდენიმე ფენას დაინახავთ. ისტორიის მასწავლებელი გვეუბნებოდა, ბათქაშზე ადრე ფრესკებიც იყო და წარწერებიც, მაგრამ რუსის ოფიცრებმა, თავიანთი წესისამებრ, თეთრად შეთხიპნესო. ვისა სცალია სარესტავრაციოდ, თორემ, ვინ იცის, რამდენ საიდუმლოს გაგვიმხელდნენ  ძველი ფრესკები.

როცა წამოვიზარდეთ, სკოლიდან „შატალოზე“ აქეთ ვიპარებოდით-ხოლმე. მასწავლებლები ვერ მოგვძებნიდნენ: არავინ იფიქრებდა, თუ ბავშვები ძველ ტაძარში ვიქნებოდით, - მაშინ მთავრობა ხალხს უკრძალავდა ეკლესიაში სიარულს, მშობლებიც გვიშლიდნენ. ცნობისმოყვარეობით ვათვალიერებდით მოოქროვილ ჩარჩოებში ჩასმულ ხატებს და ვმსჯელობდით, რატომ იყო ზოგზე გამოხატული სინზე დადებული მოჭრილი თავი, ჯვარზე დალურსმული იესოს ქვეშ რად იყო თავის ქალა, ან კანკელის თავზე აღმართულ ერთ ჯვარს ზედ გველი რად ეხვეოდა... ალბათ ბავშვობის თბილი მოგონებების ბრალია, ახლაც რომ მიყვარს იქ მისვლა, როცა არავინაა და სიჩუმეში იმის ცქერა, როგორ გადადის ერთი ხატიდან მეორეზე სარკმლიდან შემოჭრილი მზის სხივი.

მაშინ ეკლესიაში მხოლოდ რუსი ბაბუშკები დადიოდნენ და რუსივე მღვდელი ჰყავდათ,  შეწითლებულ სახეზე მოლურჯო პაჭუა ცხვირით. უწყინარი კაცი იყო, ლოცვისას რაღაცას იბუტბუტებდა თავის ენაზე. ბაბუშკებს თავშლებს ნაკურთხი წყლით კარგად რომ გაუწუწავდა  და გაისტუმრებდა, მერე თავის ორ ამხანაგთან ერთად საკურთხეველში შეიკეტებოდა და არაყს გადაჰკრავდა. „ბოჟე, ცარია ხრანიიიი“ - მოისმოდა-ხოლმე ჩუმი ღიღინი, ჩვენ რომ მაშინ უხილავი ღვთის სადიდებელი ჰიმნი გვეგონა.

***

უკვე ბუნდოვნად მახსოვს: სოფელში ძველი დროიდან ერთი თავადი იყო შემორჩენილი და სულ იბრძოდა ქართული ეკლესიის აღსადგენად. ლეგენდად ჰყვებიან, იმპერატორთანაც კი აპირებდა შეხვედრას და იმის თხოვნას, ქართველებს ჩვენი სახელმწიფო და ეკლესია აღგვიდგინე, როგორც ადრე გვქონდაო. ამ თავადს ხალხი „გიჟ-პოეტას“ ეძახდა, ლექსებსა წერს და ამბობს: - ჩვენი ქვეყანა რუსეთისგან ცალკე უნდა იყოს, რუსის ჯარი აქედან უნდა წავიდეს... აბა, სად გაგონილაო, - გადაიქნევდნენ-ხოლმე თავს გლეხები. მგონი, გიჟს უფრო იმიტომ ეძახდნენ, რომ მთელი თავისი მიწები გლეხებისთვის დაეჩუქებინა და ცოლის მზითვის იმედზე დარჩენილა, - ამას ჭკუადალაგებული როგორ იზამდა?! თორემ, ქეიფის დროს, როცა შეთვრებოდნენ და ყანწს წასწვდებოდნენ, თავადის ლექსების თქმა იცოდა ხალხმა, პათეტიკურად და გულზე მჯიღის ცემით. მართალია, მეორე დღეს მთქმელის თვალებში შიშნარევი მზერა ბევრჯერ დამინახავს („მთავრობას ვინმემ ენა ხომ არ მიუტანა და არ გამაციმბირონო“),  მაგრამ ჩემი ბავშვობის დროს ამის გამო აღარავის იჭერდნენ, ჩინოვნიკები ყურის წაყრუებას დაეჩვივნენ.

თავადის ლექსები კი მაინცდამაინც არ ეპიტნავებოდათ და ალბათ იმიტომაც მოაკვლევინეს. ერთი ბოღმა კაცი იყო, ყველაფრით უკმაყოფილო და ყველას მაგინებელი, იმან გადაჰკიდა თავადს გლეხის ბიჭები, შეუნთო და შეუნთო:

-აი, წელს რომ ჯერ სეტყვა იყო, მერე გვალვამ და კალიამ რომ გადაგიჭამათ მთელი ნათესები, სულ თავადის ბრალია, ღმერთი მაგის გამო გვსჯის!

-რათა, კაცო, რას აშავებს?-უკვირდათ თავიდან გლეხებს.

-რათა და, ეგ ხომ მთავრობის მოწინააღმდეგეა, მეფე კიდე ღმერთისგანაა დასმული და უფალი გვიწყრება.

-ეგ სადა სწერიაო?-იკითხავდა  რომელიმე ეჭვიანი გლეხი.

-სადა და ღმერთის წიგნში, - გააძრობდა საიდანღაც ნაშოვნ ძველ ლოცვანს ეს სულძაღლი და წააკითხებდა: „უფალო, ძლევა ჯვარითა ღვთივდაცულსა ხელმწიფესა ჩვენსა მოანიჭე...“

თუ ამაზე ვინმე ხმას ამოიღებდა და წაიკნავლებდა: „ხელმწიფე წერია, ქართველების მეფე, რუსების იმპერატორი ხომ არაო“, - ურწმუნო თომას ეგრევე გააჩუმებდნენ:

-დაეტიე შენ ადგილას, შენ რა გესმის წიგნებისა, წადი, ძროხების ნეხვს მიჰხედე! - გეგონება, თავად რომის აბამოებიდან გამოსულები იყვნენ და  სულ ნელსაცხებლების სუნი სდიოდათ.

ჰოდა, გამოასულელა ზოგი გლეხი ამ ბოღმა კაცმა და ერთ დღესაც, შიმშილისგან გამწარებულმა გლეხებმა დუხჭირ ცხოვრებაზე ჯავრი ამ თავადის მოკვლით იყარეს. პოლიციამ ზოგი დაიჭირა, ზოგი ვერა და მიავიწყდათ მერე ეს ამბავი, სანამ დრო არ შეიცვალა და დიდი იმპერია, მუქთამჭამელებისგან გამოხრულ-გამოფუტუროვებული, არ დაემხო და დაიშალა.

მაშინ გაახსენდათ თავადი და ახალმა მღვდელმა, გუმბათი და ჯვარიც რომ გამოუცვალა ეკლესიას: - წმინდანი იყი ეგ კაცი, იმის სულზე ილოცეთო!- გამოაცხადა. ადრე რომ თავადს ხალხი აგინებდა, დღეს სწორედ ისინი დიდი მოწიწებით  ეამბორებიან იმის ხატს.

***

ახალმა დროებამ ახალი მოდა მოიტანა: ურწმუნო ხალხი მრევლი გახდა. როგორც ადრე გამოეწყობოდნენ-ხოლმე საპირველმაისოდ ან საშვიდნოემბროდ, სუფთად ჩაცმულები სოფლის საბჭოსთან ტაშის დასაკვრელად ადიოდნენ, ახლა აღდგომას და გიორგობას დღესასწაულობენ ეკლესიაში და, პარტკომის ნაცვლად, მღვდელს უჯერებენ. ესეც არიგებს, როგორც შეუძლია, და ქრისტეზე უყვება. თავად ხალხი თავს არ იწუხებს კითხვით: „ბიბლია“ დიდი წიგნია და ძვირი ღირს, საქორწილე საჩუქრად თუ ვინმე გაიმეტებს ფულს მაგის საყიდლად, მერე სახლში გამოსაჩენ ადგილზე დადებენ, თავმოსაწონებლად, თორემ ვინაა მაგის წამკითხავი და გამგები, - რაც წერია, სულ სხვანაირად განიმარტებაო.

წირვისას მღვდელს ხუცურის კითხვა უჭირს და მის წაფორხილებაზე მე და ჩემს მეგობრებს რამდენჯერმე ფხუკუნი რომ წაგვსკდა, მესანთლე გოგომ მკაცრი თვალებით გადმოგვხედა: „ღვთის სახლში წესიერად მოიქეცით, თორემ ღმერთი დაგსჯითო“. მღვდელს ჰგონია, ძველი ქართულისა არაფერი გაგვეგება და ძნელად ამოსაკითხ სიტყვებს ალაგ-ალაგ გამოტოვებს-ხოლმე, არადა, ჰაგიოგრაფიის სწავლისას ისე გაგვწვრთნა ლიტერატურის მასწავლებელმა, დასვენებაზე ანეკდოტების მოყოლისასაც სულ „მუნ“ და „ვითარმედ“ ისმოდა სკოლის დერეფანში. გაბროს ბიჭმა ერთხელ კი თქვა: ჩვენ მღვდელს სემინარიის დიპლომი „ჩაწყობითა“ აქვს აღებული, მანამდე უბანში ეგ და ლექტორი პადძელნიკები ყოფილან, ქალაქელმა ვახომ იცნოო, - მაგრამ არ ვუგდეთ ყური. ისე კი, ვხალისობდით-ხოლმე მის ძველბიჭურ წამოცდენებზე: „ქრისტემ ფარისევლები მიაჩმორა“, „იუდამ მაცხოვარი ჩაუშვა“...

***

ჩვენი ეკლესიის იატაკი ნესტისგან ძალიან დალპა,  ორას წელიწადში კოჭები ჭიებმა გამოხრეს და ალაგ-ალაგ ფიცრები ჩატყდა. წავიდა მღვდელი გამგებელთან: - ტყიდან ხის მასალა  უფასოდ გამოუყავი ეკლესიას, სამაგიეროდ შენ სულზე ვილოცებ მეც და მრევლიც და ცოდვები მოგეტევებაო, - დაჰპირდა. გამგებელს ეს გარიგება ჭკუაში დაუჯდა, სატყეოს უფროსს დააძალა და აშოლტილი ხეები მოაჭრევინა, მერე თავისსავე სახერხზე დაახერხინა კოჭებად და ფიცრებად, მუშებს ამაში ფული არ მისცა: - ღვთის საქმეა და „იქ“ ჩაგეთვლებათო, - თვალები დაუბრიალა წაწუწუნებაზე.

მოიკრიბნენ ჩვენი სოფლის ბიჭები და  ეს ხე-ტყე მთიდან „ბარტავოი“ მანქანით ჩამოზიდეს, ბენზინის ფულიც თავად აკრიფეს. მე მაშინ სტუდენტი ვიყავი და, მშობლების სანახავად ჩამოსულმა, ეკლესიის ეზოში დიდი შტაბელები რომ გავიკვირვე, ამიხსნეს, რომ იატაკის გამოსაცვლელად  მოუზიდიათ. ჩემს გაოცებაზე, - ამდენი  რად სჭირდება ამ პატარა ეკლესიას-მეთქი?-მხრები აიჩეჩეს: -მამაომ უფრო იცისო.   სასწავლებლად დავბრუნდი ქალაქში და შემდეგ არდადეგებამდე ეგ ამბავი აღარც გამხსენებია.

ზაფხულის საღამოა და ვხედავ, რომ ჩემი უმცროსი და საეჭვოდ იპრანჭება, ეკლესიაში სალოცავად წასვლის მიზეზით. დედამ თვალით მანიშნა: გაჰყევი, თვალი მიადევნე, გარდატეხის ასაკშია, რა იცი, რა ხდებაო. მეზარებოდა, მაგრამ უფროსი ძმის მოვალეობამ დამძალა: - უჰ, შენ გაიხარე, რომ გამახსენე, სული დამიმძიმდა ცოდვებისგან და მეც უნდა წამოვიდე განსაწმენდელად-მეთქი. შევატყე, მაინცდამაინც არ ეპიტნავა, მაგრამ იხტიბარი არ გაიტეხა და დაქალებს გადაუმესიჯა.

დედისთვის არ მითქვამს, რომ ეკლესიის შორიახლო მდგომი, სახლის კუთხეს ამოფარებული მათი ტოლი ბიჭები დავლანდე, - სიგარეტის კვამლმა გასცა მათი „სამალავი“. ზურგით დავდექი და, გასაფრთხილებლად, მოტკეცილ მაისურში კარგად გამოკვეთილი, დაკუნთულ-ნავარჯიშევი კუნთები ავუთამაშე, რომ, ემანდ, რამე ზედმეტი არ გაეფიქრათ გოგოებზე და არ მიექარათ. მაგრამ დაიკოს არაფერი ვუთხარი: ბუნების წესია, ვიღაც უნდა უყვარდეს და ვიღაცა შეიყვარებს, მერე გაიზრდებიან და ბავშვური სიყვარული გადაუვლით, ამ ასაკის რომანტიკული გატაცება ლამაზ მოგონებად დარჩებათ. ყველას გამოუცდია, მაგრამ რომ იზრდებიან და მშობლები ხდებიან, მერე ავიწყდებათ.

ჰოდა, ამ გოგო-ბიჭების მესიჯობა-ეშმაკობაზე ფიქრებში გართული მივედი წმინდა ნიკოლოზის ხატთან სანთლის დასანთებად. რა ვიცი, ადრე თითქოს თბილად მიმზერდა და ეხლა კი თითქოს შემომიბღვირა, - ასე მომეჩვენა. უკან დავიხიე და ფეხი ჩატეხილ ფიცრებს შუა ჩამივარდა, კინაღამ კოჭი ვიღრძე. წამოვედი გაბრაზებული, თინეიჯერების ვნებები აღარ გამხსენებია.

ერთი იმათგანი, კოჭებს და ფიცრებს ოფლად გახვითქული რომ ეზიდებოდნენ, სოფლის ბირჟაზე ჩაცუცქულიყო.

-ბიჭო, აკი ეკლესიის იატაკი უნდა შევაკეთოთო, რა იქნა ის მასალა?-ჯიქურ ვაჯახე, მიუსალმებლად.

-ჰო, რა ვიცი...- თვალი მომარიდა.

- რა „რა ვიცი“? სად აორთქლდა იმდენი ხე-ტყე?

წამოდგა და ხელით გვერდზე გამიხმო, ახლოში მდგომ კაცებს რომ ჩვენი ლაპარაკისთვის ყური არ ეგდოთ.

-აბა, რა დაგიმალო... მამაომ თურქეთში წაიღო გასაყიდად, ეგრე ამბობენ.

-კაი ერთი, თურქეთში როგორ გაიტანდა, ხომ იცი, აკრაძალულია? საბუთს ვინ მისცემდა ლევად მოჭრილ ტყეზე?

- საბუთი რად უნდოდა... უშიშროების უფროსმა თავის ბიჭები გააყოლა გამცილებლებად და იმათ გადაატანინეს საზღვარზე. თავად მოუყოლიათ, ოჯახებში რომ დაბრუნებულან.

-ჰოო...- აღარაფერი ვუთხარი. აშკარა იყო, ადრე სიხარულით რომ იცვამდა სტიქაროსნის მოსასხამს, მაგის ხალისი სულ დაჰკარგვოდა.

მეც გული ავიყარე და მას მერე კარგა ხანს აღარ მივსულვარ ჩემი სოფლის ეკლესიაში. ვიღაცამ მითხრა, ის მღვდელი რაღაც სპეციალური ოქროს თუ ვერცხლის ჯვრით დაუჯილდოვებიათ და ქალაქში გადაუყვანიათ, ახალმა კი ეკლესია გაარემონტა, ოღონდ შემომწირველის სახელს არ ამხელსო.

***

ამ ამბიდან ერთი წელი იქნებოდა გასული, ჩემმა ძმამ ხელი მოიტეხა და ცუდად უხორცდებოდა,  ექიმებმა თაბაშირის ცვლით გააწვალეს. დედამ რომელიღაც ჟურნალში ამოიკითხა: მთაში, ერთი ეკლესიის ძირას წყარო გამოდის, იმის წმინდა წყლებში კალმახები სახლობენ და თუ ავადმყოფი მივა, გამოვლენ, ჩაყოფილ ხელზე მიელამუნებიან და არჩენენო. დამიწყო ხვეწნა: - წაიყვანე ბავშვი იმ წყაროზე, კალმახებთან, ეგებ ეშველოს, ჩვენ სამაგისოდ არ გვცალიაო. მამას გადავხედე და კრინტი არ დაძრა,  ულვაშებში ღიმილი ჩამალა. 

რა გაუძლებდა იმედმოცემული მშობლის ხვეწნას და მეორე დღეს დავქოქე მანქანა, ხელდაბინტული ძამიკო ჩავისვი და აღმართებს ავუყევი. კითხვა-კითხვით მივაგენი გზის გადასახვევს, მაგრამ თავად ამ სოფელში ძეხორციელი არ ჭაჭანებდა, მიტოვებული სახლების ფანჯრებზე ზოგან ფიცრები იყო აკრული, ზოგან კი ჩალეწილი მინებიდან ხახადაღებული სიბნელე მომჩერებოდა. ამასობაში ცა მოიქუფრა და ჟინჟვლა დაიწყო. სოფლის შუკებში ხან აქეთ-შევაგდე მანქანა, ხან-იქეთ, სანამ ეკლესიის გუმბათი არ დავლანდე. მომეძალა მისტიური ფიქრები: ჭირმა დახოცა აქაურები თუ ვამპირებმა გადაჭამეს-მეთქი. თუმცა, როგორც მერე გავიგე, მიზეზი პროზაული იყო: აქედან ხალხი უცხოეთში გაკრეფილიყო, ლუკმა-პურის საშოვნად.

მივადექით ეკლესიას. იქ მარტოხელა ბერძენი მნათე კი არ დაგვხვდა, როგორც ჟურნალში წერდნენ, - ბერები დასახლებულიყვნენ და მონასტრად ექციათ. ცოტნე გაფართოებული თვალებით ჩასჩერებოდა  ხიდაკის ქვეშიდან გამომავალი წყლის გუბეს და კალმახებს. იჯდა და ელოდა. თანდათან, იმედგაცრუება დაეტყო, მაგრამ გულს არ იტეხდა და ხან მტკივან ხელს ჩაჰყოფდა, ხან - ადგილს შეიცვლიდა და სიღრმეს ჩასცქერდა, კალმახის დანახვის იმედით. ჩვენს გარდა, კიდევ რამდენიმე მანქანით ამოსული ადამიანები ამაოდ ელოდნენ მათ გამოჩენას.

ამასობაში მონასტერს ტვირთის სიმძიმით საბურავებჩაზნექილი მიკროავტობუსი და ზორბა შავი ჯიპი მოადგა,  მათი საყვირების ჭყვიტინმა მდუმარება დაარღვია.  მონასტრის ჭიშკრიდან არავინ გამოხედა და ჯიპიდან შუა ხნის, გვარიანად ჩასუქებული, შავანაფორიანი და წვერმოშვებული მამაკაცი მკვირცხლად გადმოხტა, კართან გაბრაზებული სახით მივიდა და ბრახუნი აუტეხა. მალევე გამოცვივდნენ ხმელ-ხმელი, ახალგაზრდა ბერები.

-რას მალოდინებთ, თქვე ახვრებო, დროზე ეხლა, თორემ გაგძუყნით, თქვენი...! - ისე ხმამაღლა „აკურთხა“ დამხვდურები, კალმახმომლოდინეებს თვალები შუბლზე აგვიცვივდა. ბერები ხმისამოუღებლად შეუდგნენ მიკროავტობუსიდან ტომრებისა და ყუთების მონასტერში შეზიდვას, მათზე გაბრაზებულს კი ღიპს ზემოთ ჩამოკიდებულ მტკაველისხელა მძიმე ჯვარზე ეტყობოდა, მაღალი წოდება მისთვის სიტყვისშეუბრუნებლობის გარანტიას წარმოადგენდა. ან, შეიძლება, ეს შეურაცხყოფის თმენით ახალგაზრდა ბერებში თავდამბლობის ერთგვარი გამოცდა-გამოწრთობა იყო?..

განკურნების იმედად მოსულმა ხალხმა თანდათან გაკრეფა დაიწყო და ჩვენც გულდამძიმებულები დავგორდით დაღმართებზე. მეზობელ სოფელში გავლისას ნაცბობ სახეს მოვკარი თვალი.

- გიორგი, აქ საიდან? - გავძახე თანაკურსელს. მოვიდა და გადამეხვია, თურმე, სხვა ეკომიგრანტებთან ერთად, მისი ოჯახიც აქეთ გადმოსახლებულიყო. როცა ჩვენი მთებში ამოსვლის მიზეზი შეიტყო, სახე მოექუფრა.

- აღარ არიან კალმახები, დაიხოცნენ. მათი მომვლელი მნათეც საბერძნეთში წავიდა.

- რა მოხდა?

-რაც ეს ეკლესია მონასტრად აქციეს, ბევრმა დაიწყო ამოსვლა. ბერძენ მნათეს ყურს აღარავინ უგდებდა, მოშინაურებულ კალმახებს ხელით იჭერდნენ და კახპა ქალებს ძუძუებშიც კი უსხამდნენ...

 მიპატიჟებაზე უარით დავემშვიდობეთ და გზა განვაგრძეთ. ერთი სული მქონდა, დროზე გავცლოდი ამ დაწყევლილ, თითქოს ატომური აფეთქების შემდეგ რადიაციით დაბინძურებულ და გაუკაცრიელებულ მხარეს. ცოტნე კრიჭაშეკრული იჯდა მანქანაში და სადღაც შორს გაჰყურებდა სივრცეს. მინდოდა, რაღაცით გამომეყვანა ამ მდგომარეობიდან, მაგრამ აზრებს თავს ვერ ვუყრიდი. რადიო ჩავრთე. „იმედზე“ (აქ სხვა არაფერს იჭერდა) „ნაუტილიუს პომპილიუსი“  ჩაერთოთ:

„Видишь, там на горе-е-е,

возвышается крест.

Под ним десяток солда-a-aт. 

Повиси-ка на нё-ём.

А когда надое-е-ест, 

возвращайся назад,

Гулять по воде, гулять по воде, 

гулять по воде  со мно-ой!“

ბუტუსოვმა სიმღერა დაამთავრა თუ არა, მივხვდი, ძმასთან რაზე უნდა მელაპარაკა.

-ადამიანებს კალმახები არ არჩენდნენ.

-აბა რა არჩენდა?-ეჭვნარევად ამომხედა.

-მათივე რწმენა. საკუთარი გონების ძალით იცვლებოდა ბიოქიმიური პროცესები სხეულში.

-ეგ როგორ?

-აი, ქრისტემ როგორ გაიარა წყალზე და მოწაფეებსაც უთხრა, თქვენც შეგიძლიათო?

 ცოტნემ მხრები აიჩეჩა.

-გონების ძალით წყლის მოლეკულები ერთმანეთს მიუახლოვა და ყინულივით გაამკვრივა. თუ გონმა შექმნა ყველაფერი, აზრს  არა მხოლოდ მატერიის ფორმის შეცვლა, მის სტრუქტურაზე ზემოქმედებაც უნდა შეეძლოს, - ეგ აჩვენა ქრისტემ მოციქულებს. მაგრამ ადამიანები ამას ვერ იცნობიერებენ და რწმენისათვის ხილული სასწაულები სჭირდებათ. კალმახები მათ ასეთ, შეუგნებელ რწმენას ამყარებდნენ, - სულ ეს იყო.

ცოტნემ არაფერი მიპასუხა, მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ ისევ გახალისდა და დაივიწყა ნანახი. ორიოდე კვირის შემდეგ ტკივილებმა გაუარა, თაბაშირიც მოიცილა, სახვევებიც, და მას მერე ხელი აღარასოდეს სტკენია.

***

12 აპრილი იყო. ეს თარიღი -„კოსმონავტიკის დღე“ - ბავშვობიდან კარგად მახსოვს, ადამიანი ამ დღეს დედამიწის საზღვრებს გასცდა და კოსმოსში გაიჭრა. ახლად აბიბინებული ბალახისა და ყვავილების სურნელით გაჟღენთილი ჰაერი გამაბრუებლად მოქმედებდა.

ჩვენი სოფლის ეკლესიასთან შეჯგუფულ ხალხს მოვკარი თვალი, ცნობისმოყვარედ მივედი, - რა ხდება-მეთქი?- ვიკითხე. - მეუფე გვესტუმრაო. მსხვილი, ახოვანი კაცი ეკლესიის კართან, საფეხურზე შემდგარიყო და მრევლს მოძღვრავდა:

- ეშმაკის მოციქულნი, ფრანკ-იუდო-მასონები, ევრო-ამერიკა ცდილობენ, რომ მართლმადიდებელი ერები ერთმანეთს წაკიდონ და გადაამტერონ, ქართველებს რუსეთი მტრის ხატად დაუსახონ და ამით თავის სოდომ-გომორში შეგვიტყუონ... თუ თქვენ ღმერთისგან მფარველობა არა გსურთ, მაშინ მოემზადეთ მონობისთვის. და თუ მონობა აგირჩევია, რაღა ევრო-ამერიკას ირჩევ ბატონად, სადაც სოდომური ცოდვები ცხოვრების წესადა აქვთ და ერთსქესიანი გათახსირება - დაკანონებული. გინდათ, რომ შვილები ჰომოსექსუალისტები გაგეზარდოთ? - შესძახა მთავარეპისკოპოსმა და თავშლიან თავებს ზემოდან მზერა მიმოავლო.

- არა, მამაო, არ გვინდა! ღმერთმა დაგვიფაროს!-ამოსძახეს აქეთ-იქიდან.

- ისევ რუსეთი გერჩიოს ბატონად, რადგანაც ის ზნეობრივად ვერ გაგრყვნის, - განაგრძო ომახიანად, - ფიზიკური მონობა გვერჩიოს ზნეობრივ მონობა-გათახსირებას. რუსეთი და საქართველო, როგორც ძმები, ისე იყვენენ წარსულში, რუსეთმა გადაგვარჩინა უსჯულოთაგან გადაშენებას...

მეორედ მოსვლა მალე იქნება, ხალხო, გინდათ, წარწყმედილები შეხვდეთ ქრისტეს?! - მეუფემ  მრევლს გადახედა, პირჯვარი გადასახა და გენერალივით წელგამართული შებრუნდა ეკლესიაში.

-უფალო შეგვიწყალე, უფალო შეგვიწყალე... - შიშნარევი ჩურჩულით დაიშალნენ.

ორი შუა ხნის კაცი ჩამცდა და ყური მოვკარი:

-მართალს ამბობს. ცარიელი თავისუფლება რა თავში ვიხალოთ. არადა, რა კაი იყო,  აქ როცა სამხედრო ნაწილი იდგა, ოფიცრების ცოლებთან როგორ დავძვრებოდით ღამ-ღამობით, გახსოვს?

- ჰო, კარგები იყვნენ, დალევა უყვარდათ რუს ბიჭებსა...

ამათ ტრაბახზე ჩამეცინა, ერზეც და ბერზეც ხელჩაქნეული დავადექი გზას.

***

იმ დღეს არც თოვდა და არც სიონის ზარები დუმდნენ. პირიქით, რეკდნენ და მოჟრიამულე თბილისელ მოქალაქეებს უხმობდნენ. თავადაზნაურობა წინა საღამოსვე  მიიწვია კათალიკოსმა.

გუშინწინ მთელი ხალხი დიდი ზარ-ზეიმით დახვდა რუსის ჯარის შემოსვლას, მღვდლებმა პარაკლისები გადაიხადეს, წმინდა ნინოს ჯვარის პეტერბურღიდან თბილისს ჩამოტანის გამო. იმპერატორმა ალექსანდრემ მოწყალება გაიღო და დაუბრუნა ქართველობას თხუთმეტსაუკუნოვანი სიწმინდე, რომელიც მას ერთი წლის წინ აჩუქა გიორგი ბაგრატიონმა, „გრუზინსკი“-დ წოდებულმა. დღეს ისევ რეკენ ზარები...

სიონის კათედრიდან მანიფესტი ჯერ რუსულად წაიკითხეს:

-...Во взаимность сихъ великодушныхъ попечении нашихъ о благе всехъ и каждаго изъ васъ мы требуемъ: чтобы вы, для утверждения постановленной надъ вами власти, дали присягу въ верности по форме при семъ приложенной.

Духовенство, яко пастыри душевные, первые должны дать примеръ. Наконецъ да познаете и вы цену добраго правления... 

გარედან ჩოჩქოლი მოისმა და თეთრჩოხიანმა ახალგაზრდამ ხანჯლებჩაბღუჯულ მეგობრებს გადაულაპარაკა:

- რუსებს ალყა შემოურტყამთ, ზარბაზნები მოუშვერიათ. უკეთუ არ ჰყოთ ფიცსა ერთგულებასა ზედა რუსეთისასა, ამოგწყვეტთო.

- ჩვენს ელჩობასა, გარსევან ჭავჭავაძესა და გიორგი ავალიშვილს, პროტესტის ნოტა მიუცია იმპერატორისთვის.

- ინგლისსა და საფრანგეთსაც პროტესტი უთქვამთ სამეფოს გაუქმებაზედა.

- მერე?

- ... 

- ბატონიშვილი უნდა გავიყვანოთ, თორე მოჰკლავენ მემკვიდრესა.

იულონის გარშემო კახელი თავადები შეჯგუფდნენ და თანდათან, ყურადღება რომ არ მიეპყროთ, ტაძრის კარისკენ გადაინაცვლეს. სანამ პეტერბურღში შედგენილ ფიცს, კათალიკოს ანტონის მითითებით, არქიმანდრიტი ტრიფილე ბორძიკით წაიკითხავდა, უკვე ეზოში გააღწიეს.

-ცხენები მტკვართან, ჭალაში გვყავს დაბმული...

გენერალი კნორინგი თვალს არ აცილებდა კათალიკოსს: იმაზე, თუ რამდენად ზედმიწევნით შეუსრულებდა ანტონი დავალებას, დიდად იყო დამოკიდებული, დაიღვრებოდა თუ არა აქ სისხლი... იმპერატორის ერთგულების ფიცზე კათალიკოსი მორჩილად აწერდა ხელს. რიგში იდგნენ: მთავარეპისკოპოსი იუსტინე, თბილელი მიტროპოლიტი არსენი, ბოდბელი იოანე, რუსთველი სტეფანე, წილკნელი გერვასი, ნეკრესელი ამბროსი, ნიქოზელი ათანასე...

ეპოლეტებიანი კმაყოფილებით იფშვნეტდა ხელებს და დროდადრო  სუნამოთი დანამული ცხვირსახოცი ცხვირთან მიჰქონდა, ტუზემცების სუნს რომ არ შეეწუხებინა.

ამ დროს ერთბაშად იხუვლეს კახელებმა და ჯარისკაცების მწკრივი გაარღვიეს. ბრძანების გარეშე რუსებმა ვერც სროლა გაბედეს, ვერც დადევნება. როცა გენერალს მოახსენეს, გაბრაზებულმა ბრძანა:

-Арестовать всехъ князей, которые под клятвою подпись свою не поставятъ, к чёртовой матери!

 ანტონსა და შვიდ მღვდელმთავარს უბრძანა, იმპერატორისა და მთელი მისი უდიდებულესი საიმპერატორო გვარის ჯანმრთელობისა და დღეგრძელობისათვის საზეიმო სამადლობელი ლოცვები აღევლინათ. ზარბაზნებიც დააქუხეს.

 აპრილის გრილი საღამო მიიწურა და საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის მეთაური, ამიერიდან - ანტონ ირაკლიევიჩი, მთვარის მკრთალ შუქზე სევდიანად დასცქეროდა იმპერატორის მიერ ბოძებულ ბრილიანტის ძვირფას ჯვარს, ალექსანდრე ნეველის ორდენსა და სერაფიმებით შემკულ თეთრ ბარტყულას, - მშვიდობიან ყოფაში გაცვლილი სამშობლოს თავისუფლების საფასურს.

29.09.2015

დიახ, ეს არის КГБ!

საბჭოეთის დროინდელი ანეკდოტი: კაცი ტელეფონ-ავტომატიდან უშიშროების სამსახურში რეკავს და ხალისობს: „Алло, это Ка-Гэ-Бю?” დარეკა ერთხელ, იცინა რეაქციაზე. დარეკა მეორედ. დარეკა მესამედ და უკნიდან მხარზე ხელი დაჰკრეს: „Да, это Ка-Гэ-Бэ. Пройдёмте в отделение!”

30-იანი წლების НКВД-ს ტრადიციების გამგრძელებელმა საბჭოთა უშიშროების სისტემამ  ყველაზე ყველაფერი იცოდა და ტოტალიტარული სისტემის მყარი დასაყრდენი იყო. მის „ფხიზელ თვალს“ არაფერი გამოეპარებოდა და ყველას შიშის ზარს სცემდა.

გასული საუკუნის 60-80-იანი წლებში ქართველებს არ დაჰბადებიათ კითხვა: თუ ყოვლისმცოდნე KГБ-მ ყველაფერი უწყოდა, მაშ, როგორ ხდებოდა, რომ ქართულ სკოლებში მოზარდობიდანვე ინერგებოდა კრიმინალური მენტალიტეტი, რანაირად ჩნდებოდა ყველაზე მეტი „კანონიერი“ ქურდი ქუთაისში, ზუგდიდში, რუსთავსა და საქართველოს სხვა ქალაქებში, - განა, კრიმინალისადმი მიდრეკილება მხოლოდ ქართველებს გვქონდა?

არავინ უფიქრდებოდა, როგორ დაუსჯელად იპარავდა ჩვენში, მეტ-ნაკლებად, ყველა: მუშაც და ქარხნის დირექტორიც, კოლმეურნეც და მეურნეობის თავმჯდომარეც, გამყიდველიც და ღვინის მწარმოებელიც... ამ ნაპარავით ყიდულობდა პრესტიჟულ ГАЗ-24-ებს თუ არა, Жигули-ს ან Москвич-ს მაინც, იშენებდა დიდ სახლებს, როცა საბჭოეთის სხვა რესპუბლიკებში და, მათ შორის, რუსეთში ხალხი მორებისგან изба-ს ძლივს იშენებდა და ტრამვაი-ტროლეიბუსით მგზავრობდა, შრომით კი მეტს თუ არა, ნაკლებს არ შრომობდა - კანონები და ბუღალტერია მთელ ქვეყანაში ხომ ერთნაირი იყო?

რატომ მიაღწია კორუფციამ, „მიწერებმა“ და მაქინაციებმა საბჭოთა საქართველოსა და ზოგიერთ სხვა რესპუბლიკაში არნახულ მასშტაბებს? უმაღლეს სასწავლებელში საკუთარი ცოდნით ჩასაბარებლად (ან, იქაც ქრთამით, ოღონდ გაცილებით მცირე ოდენობის) „რუსეთში“ უწევდათ ახალგაზრდებს წასვლა?

ნუთუ, არ იცოდნენ ეს ლუბიანკაზე? ცხადია, იცოდნენ და კრემლიც ბევრ რამეზე ხუჭავდა თვალს, რასაც იმდროინდელი ქართველები აქედან ჩატანილი კონიაკებითა და ყვავილებით რუსი ჩინოვნიკებისა და მათი მდივანი ქალების გაბრუებით ხსნიდნენ. სამწუხაროდ, „რუსი ვანია“ კი არ იყო „დურაკი“, ჩვენ ვიყავით ახლომხედველნი.

ეს იყო ქართველი ერის გარყვნა-გათახსირებისაკენ  მიზანმიმართული იმპერიული პოლიტიკა, რომ ჩვენ ვერასოდეს შეგვძლებოდა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნა.

არცთუ შორეული წარსულიდან დავიწყოთ, რომელიც ჩვენმა ცოცხალმა მეხსიერებამ შემოინახა. 1956 წლის 9 მარტს რუსთაველზე სასტიკად დახვრიტეს სტუდენტობა, რომელმაც „სტალინის კულტის“ წინააღმდეგ ხრუშჩოვის გამოსვლა ერის დამცირებად მიიჩნია, - იმდენჯერ გაუსვა საბჭოთა კავშირის მაშინდელმა ხელმძღვანელმა თავის მოხსენებაში ხაზი სტალინის ქართულ წარმომავლობას. არადა, ჯუღაშვილს პასპორტში, ეროვნების გრაფაში "Русский" ეწერა, მაგრამ ბელადის ეროვნულ თვითშეგნებაზე აქ არ არის საუბარი.

იმპერიამ იგრძნო, რომ მიუხედავად 20-30-იან წლებში ქართული ინტელიგენციის მასობრივი დახვრეტა-განადგურებისა, ეროვნული თვითმყოფადობის იდეის ჩაკვლა ბოლომდე არ მოხერხდა და მას სპონტანურად კვლავ შეეძლო ეფეთქა. ამიტომ სასწრაფოდ დაშალა ქართული სამხედრო შენაერთები და დაიწყო ზრუნვა იმაზე, რომ ქართველებს ოფიცრობა აღარ გვყოლოდა. რომელი სპეციალობა იყო ყველაზე პრესტიჟული იმ წლებში? ნებისმიერი, ვისაც ის დრო ახსოვს, გიპასუხებთ: „სამედიცინო და იურიდიული“. მაგრამ ექიმი და იურისტი ვერ დაგეგმავენ ომში ვერც შეტევას და ვერც თავდაცვით სტრატეგიას,  ქართველები კი არათუ ოფიცრობას ვსწავლობდით, სავალდებულო სამხედრო სამსახურშიც კი ვცდილობდით, გვემსახურა სასადილოში „პოვრებად“, საწყობებში „კაპწიორშიკებად“, ან, სულაც, სამშენებლო ნაწილში - „სტროიბატში“ მოვხვედრილიყავით, - სამხედრო სპეციალობის მცოდნე 90-იანი წლების დასაწყისისთვის ერთეული ოფიცრები თუ გვყავდა, ჩვენი ჯარისკაცები კი Пушечное мясо-დ ვარგოდნენ. ამიტომაც არაა გასაკვირი აფხაზეთში კონფლიქტის დროს  სამხედრო სარდლობის უვიცობა, უდისციპლინობა, მაროდიორობა და უზარმაზარი მსხვერპლი ჩვენს ახალგაზრდებში, რომლის თავიდან აცილება (და, ალბათ მარცხისაც) შეიძლებოდა, საკმარისი საკადრო რესურსი რომ ჰყოლოდა ჩვენს ჯარს.

60-70-იან წლებში კრემლი თვალებს ხუჭავდა ეკონომიკურ დანაშაულზე, ოღონდ ქართველს დავიწყებოდა შრომა და ხალხი გათათქარიძებულიყო. ყველაზე მეტი უმაღლესგანათლებული ხომ საქართველოში გვყავდა? ცხადია, „დიპლომიანი“ აღარ იკადრებდა მძიმე შრომას, მას კაბინეტში თბილად მოყუჩება და მუქთა ფული სწყუროდა, რომ „მოსკოველ ნაშებში 37 მანეთად გადაფრენილიყო და ეგრიალა“. უშრომელად ფულის შოვნა და თავადური ცხოვრება - აი რა იყო მაშინდელი ქართველისთვის იდეალი, და რა გზას დაადგებოდა: კრიმინალობის, რაიკომის მდივნობის თუ „ცეხავიკობის“, - ამას მნიშვნელობა არ ჰქონდა, - ხალხში ავტორიტეტით მხოლოდ „მაყუთის მშოვნელი“ სარგებლობდა. 
როცა აღარ იყო „მეწველი ძროხა“, ანუ საკავშირო ბიუჯეტი, რა ქნა მუქთა ძუძუს გარეშე დარჩენილმა, გამუქთახორებულმა თაობამ? ცხადია, გააგრძელა ის, რაც იცოდა: საწარმოები გაძარცვა და აგურ-აგურ დაშალა მეზობელ ქვეყნებში გასაყიდად, ქურდობდა და აყაჩაღებდა საკუთარ ქვეყანას.

გასაძარცვი და მოსაპარი რომ აღარაფერი დარჩა, დაჯდა უშუქობაში და უმუშევრობაში, შრომა „ეპაზორებოდა“, კაპიტალიზმის დროს კი ოფლისღვრის გარეშე ფულს არავინ გადაუხდიდა. ევროპა-ამერიკაში წასვლა და იქ დავრდომილთა მოვლით სიმწრით ნაშოვნი ფულით ოჯახების გამოკვება სანატრელი გაუხდათ ქართველ ქალებს. მათმა ქმრებმა კი ლოთობას და ნარკომანობას მიჰყვეს ხელი, ცხოვრების ბედუკუღმართობაზე ბოღმის ჩასახშობად.

ადრე ლოთობა რუსებზე დაცინვის საგანი იყო, ნარკომანობას კი, რატომღაც, ელიტარული რომანტიკა დაჰკრავდა. როდის  მოიკიდა ინტენსიურად ამ სენმა ფეხი ჩვენს ქალაქებში? გაიხსენეთ: ქართული ენის კონსტიტუციურობის დასაცავად 1978 წელს უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და პროფესორების გამოსვლების შემდეგ. 14 აპრილი გახდა იმის ბიძგი, რომ საბჭოთა უშიშროების მფარველობის ქვეშ მყოფ „წამლის ბარიგებს“ სამიზნედ ქართული ინტელიგენცია, მისი ახალგაზრდა თაობა ამოეღოთ, - რომ ერს აღარ ჰყოლოდა ის ფენა, რომელიც საღად იაზროვნებდა და დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას შეძლებდა. ჩვენი ინტელექტუალურ-კულტურული ელიტა გარყვნილებაში უნდა გაბანგულიყო...

ლოგიკურია, რომ გაქურდებულ-გაყაჩაღებული, გამუქთახორებული და ტვინგაბანგული ერის მართვა ადვილი აღმოჩნდა რუსული სპეცსამსახურებისათვის. მისი აგენტურის პროცენტული რაოდენობა სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებშიც ანალოგიური იყო, მაგრამ თბილისში მოხერხდა სამოქალაქო ომის მოწყობა და ქალაქის ცენტრის გადაწვა, ეთნიკურ სისხლისღვრებზე „ეროვნულად გულანთებულთა“ პროვოცირება და ეშერის სამხედრო ბაზის დანარჩუნება...

ამან ეროვნული ნიჰილიზმის ნიადაგი შექმნა: „ჩვენ, ქართველები, ცუდები ვართ“. საკუთარ შესაძლებლობებში რწმენის გარეშე კი ყოფილი მონა ისევ პატრონის ძებნას იწყებს. იმავდროულად - საკუთარი ისტორიული წარსულით უზომო ტრაბახი და ყანწების სმით სამშობლოს სიყვარულში გაჯიბრება შორიდან მართლაც უჭკუო და მატრაბაზული საქციელია, ამიტომაც არ უნდა გვიკვირდეს მოსკოვში ჩვენზე არსებული სტერეოტიპები.

ყველაფერი ეს იმიტომ კი არ გავიხსენე, რომ „რაც კარგები ვართ - ქართველები ვართ“ და ყველა ჩვენი უბედურება იმპერიის ხრიკებს გადავაბრალო. იმის თქმა მინდა, რომ ჩვენ ისეთივე ადამიანები ვართ, როგორც სხვები: არც უკეთესები, არც უარესები.
დღეს ვინც მისტირის იმ დროს, როცა მუქთად და უშრომელად შეიძლებოდა ფულის შოვნა და ცხოვრება, წარსულის დაბრუნების ილუზიებშია ჩარჩენილი. ზოგ აქტივისტზე კი, რომელიც მოგვიწოდებს იმპერიის კალთის ქვეშ დაბრუნებისაკენ, პირდაპირ შეიძლება ითქვას: დიახ, ეს არის КГБ!

მხოლოდ რეალისტურად მოაზროვნე, თავისუფალი ადამიანები შეძლებენ ძლიერი ქართული სახელმწიფოს შექმნას.

ბელიკოვის ვირუსი პარლამენტში, ანუ ღია წერილი ბიძინა ივანიშვილს

«И мысль свою Беликов также старался запрятать в футляр. Для него были ясны только циркуляры и газетные статьи, в которых запрещалось что-нибудь... В разрешении же и позволении скрывался для него всегда элемент сомнительный, что-то недосказанное и смутное. Когда в городе разрешали драматический кружок, или читальню, или чайную, то он покачивал головой и говорил тихо:

             — Оно, конечно, так-то так, всё это прекрасно, да как бы чего не вышло.»                                       

ბატონო ბიძინა!

ჩემი კოლეგის, ექიმისა და მწერლის, ანტონ ჩეხოვის მოთხრობა „ადამიანი ფუტლიარში“ სასკოლო რუსულის პროგრამიდან თქვენც გეხსომებათ. ეს ციტატა საქართველოს პარლამენტში „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის“ კანონპროექტის საკომიტეტო განხილვებს რომ დავესწარი, მაშინ ამომიტივტივდა მეხსიერებიდან. ამდენ ბელიკოვს, ერთად თავშეყრილს თუ ვნახავდი, და თანაც - საკანონმდებლო ორგანოში, რომელიც ხალხს გვიწყვეტს, თუ როგორ ვიცხოვროთ, - ყველაზე კოშმარულ სიზმარშიც კი არ მომელანდებოდა.

 „სოფლებში არჩევნების ჩატარება თავის ტკივილიაო“, - ბრძანა მსახიობმა დეპუტატმა და, სასწრაფოდ, კანონპროექტიდან ის თავები ამოიღეს, რომელიც დასახლებებში საზოგადოებრივი საბჭოების შექმნას, თბილისში კი - საუბნო საბჭოების არჩევას ითვალისწინებდა: ამაზე უნდა დავფიქრდეთ, დიდხანს ვიმსჯელოთ და მერე ვნახოთო, - იმ დეპუტატმა, რომელმაც ამ გაზაფხულზე არჩეული სოფლის თვითმმართველობებით  გამგებელ-მერების დაკრულზე მოცეკვავე ტერიტორიული ორგანოების რწმუნებულების ჩანაცვლების კანონპროექტი ჯერ დიდი ენთუზიაზმით შეიტანა,  შემდეგ კი თავადვე უკან გაიტანა. სხვა დროს ხალხის უფლებების დამცველად თავის გამსაღებელი, პარლამენტს გარეთ დარჩენილი ოპოზიციის ერთ-ერთი ძირითადი მოთხოვნა სწორედ საზოგადოების მონაწილეობის ამ ფორმების კანონპროექტიდან ამოღება გამხდარა, თურმე, უმრავლესობისთვის საფუძველი, „პოლიტიკური გადაწყვეტილებით“ საერთოდ ამოეღოთ ეს ნაწილი კანონპროექტიდან. როცა პოლიტიკოსებს პარლამენტში ვირჩევთ, მაშინ „ხალხი ბრძენია“, მაგრამ სკამებზე ოთხი წლის ვადით მოჯდომის შემდეგ ხალხს რომ საკუთარი საყოფაცხოვრებო გარემოს კეთილმოწყობის საკითხებზე მსჯელობის უფლება მისცენ, ეს საფრთხილო თემა ყოფილა: „ვაითუ რამე მოხდეს?“

 „რა საჭიროა ეს ორი სათაური?“ - იხუმრა ერთმა დეპუტატმა „სახელმწიფო რწმუნებული - გუბერნატორების“ ტიტულატურაზე, მეორემ ეს „ნამესტნიკები“ გრენლანდიის პეიზაჟს შეადარა, თუმცა, საკომიტეტო მოსმენებზე არსებული სიტუაცია ამ საპარლამენტო ასოციაციების გარეშეც ჰგავდა კინოფილმს „ცისფერი მთები“. მთავრობის მიერ 30 ოქტომბერს მოწონებული კანონპროექტი მუნიციპალიტეტების საკრებულოების წევრთაგან რეგიონული საბჭოს შექმნას ითვალისწინებდა, რომელსაც გუბერნატორისთვის ზედამხედველობა უნდა გაეწია, მაგრამ ე.წ. „არასაპარლამენტო ოპოზიციის“ მოთხოვნით, რომელსაც ბოლო არჩევნებზე ხალხმა საერთოდ არ დაუჭირა მხარი, საპარლამენტო უმრავლესობამ კოდექსის ეს იდეაც განხილვის დაწყებისთანავე დაიწუნა: „ვაითუ, რამე მოხდეს?“ ქვეტექსტი ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში სეპარატიზმის გაჩენის ნაკურთხი ფობია იყო. „ენის, მამულისა და სარწმუნოების“ ბაირაღის ქვეშ დარაზმული დეპუტატები ისე მედგრად იბრძვიან „კოდექსიდან“ ურჩხულის მეშვიდე თავის ამოსაკვეთად, რომ წმინდა ილია მართლის ნააზრევი თვითმმართველობის თაობაზე მათთვის არგუმენტად არ გამოდგება. განმარტებისთვის: „კოდექსით“ გათვალისწინებული დაკომპლექტების წესით, ქვემო ქართლის 48-50 წევრიან საბჭოში, მაქსიმუმ, 20-23 აზერბაიჯანელი შეეყვანათ იმავე პარტიებს, რომლებიც ზამთრის მოახლოვებისას შიშებმა მოიცვა, ხოლო 38-40 კაციან სამცხე-ჯავახეთის საბჭოში კი 10-12 სომეხი ეროვნების დეპუტატი აღმოჩენილიყო, მაგრამ ამის დამთვლელი არც პარლამენტში, და არც მის გარეთ, არავინ აღმოჩნდა, - რაციონალური არგუმენტები სიახლის მოშიშარ ბელიკოვებზე არ მოქმედებს, ირაციონალური მოწოდებები კი ისეთი სიძლიერისაა, რომ მათში დაეჭვებაც კი მკრეხელობად მიაჩნიათ.

„დემოკრატია, ცხადია, კარგია და საჭიროა, მაგრამ არ უნდა იყოს იმდენად ზედმეტი, რომ ხელს უშლიდეს მართვას“, - ქალბატონ დეპუტატს ხალხის მმართველობა ხელის სასწორით ასაწონი პროდუქტი ალბათ არ ჰგონია, რომელმაც შეიძლება სადილი გადაუმლაშოს, მაგრამ, „ვაითუ რამე მოხდეს?“ ბელიკოვის ვირუსის ეპიდემია მძლავრობს პარლამენტში და მას მხოლოდ თქვენ თუ უწამლებთ, ბატონო ბიძინა.

ერთი სეთურის მოშორების გამო თქვენდამი უღრმესი მადლიერების გრძნობით განმსჭვალული საზოგადოების იმედად, რომელსაც პროგრესი სწყურია, კვლავ სამოქალაქო სექტორში თქვენი დანაპირები გადასვლაღა რჩება.   რეფორმის იდეებზე მომუშავე საზოგადოებრივ საბჭოსთან შეხვედრაზე თქვენ მხარი დაგვიჭირეთ და გვითხარით, რომ „ადგილობრივი თვითმმართველობა ხალხის გააქტიურების  ქმედითი ინსტრუმენტი შეიძლება გახდეს“, მაგრამ თქვენი ხელმოწერით პარლამენტში შესულ კანონპროექტს მალე ისე გამოშიგნავენ ის დეპუტატები, ვინც თავი დაირწმუნა, რომ მათი ღირსებების გამო გახდნენ ხალხის რჩეულები გასული წლის 1 ოქტომბერს, და არა - თქვენი ავტორიტეტის ლოკომოტივობით, ამ ინსტრუმენტისგან უხარისხო პლასტმასის ბუტაფორია შეგვრჩება ხელთ - ის, რაც აქამდე იყო და არ მოგვწონდა.

კოალიცია „ქართული ოცნების“ წინასაარჩევნო პროგრამიდან ამონარიდი რომ შევახსენე და დანაპირების შესრულებაზე ხელაღება ვუსაყვედურე, არ ესიამოვნათ,  - ვაჭვობ, პარლამენტს ჯადო აქვს და იქ მყოფთა ქვეცნობიერში მალულად ჯდება ძალაუფლებით ამპარტავნების ვირუსი: „შიში თუ არა აქვს ადამიანს, შიში - დაიღუპება უეჭველად. მაგრამ მარტო შიშიც არ კმარა, სხვაცაა საჭირო კიდევ. ერთი რომ, კაცი ჩონგურის სიმივით უნდა იყოს დაჭიმული სულ. თავის ნებაზე თუ მიუშვი მოხავდება და დაძაბუნდება. დაძაბუნებული კაცი ვერც თავს წაადგება და ვერც ქვეყანას... რავარც მოაკლებ საზრუნავს და რავარც მოხავების და მოდუნების საშუალებას მისცემ, უმოკლდება წუთისოფელი“.

ამ ვირუსისადმი იმუნიტეტი, ჩემი მწირი თვალსაწიერიდან, მხოლოდ თქვენ აღმოგაჩნდათ, ამიტომ მოგმართავთ თხოვნით: შეუძახეთ ფუტლარში შემალულ პარლამენტარებს, თორემ ერთადერთ დემოკრატიულ ნორმას, რაც ჯერ კიდევ შერჩა კანონონპროექტს - მერებისა და გამგებლების პირდაპირ არჩევას - „ვაითუ, რამე მოხდეს“ პრინციპით, არ დააკანონებენ.

დიდი პატივისცემით,

მამუკა აბულაძე,

 ექიმი და პუბლიცისტი 

(ჩეხოვის წაბაძვით)

რეგიონალიზმის ოცწლიანი შიში

ჩვენში მყარად არის ფეხმოკიდებული აზრი: „რომ არ ყოფილიყო ე.წ. „სამხრეთ ოსეთის“ ეთნიკური ადმინისტრაცია, ჩვენ არ გვექნებოდა ქართულ-ოსური კონფლიქტი, რამეთუ ქართველებსა და ოსებს შორის შესანიშნავი ურთიერთ-დამოკიდებულება არსებობდა. სეპარატიზმისაკენ საქართველოს ოსური მოსახლეობა „ეთნიკურმა ადმინისტრაციამ“ წააქეზა. ასევე იყო აფხაზეთში“. ზედაპირულად მართლაც ასე ჩანს: არ არის ადმინისტრაცია - არ არის პრობლემა. თუმცა, ვინც ღრმად გაქექავს გასული საუკუნის 80-90-იანი წლების ამბებს, სოხუმსა და ცხინვალში სეპარატიზმის გაჩენის ისეთ ფესვებს წაადგება, რომლებზეც დღეს არ წერენ ისტორიის სახელმძღვანელოებში და არც საუბრობენ.

აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის ავტონომიების არსებობა თავისთავად ვერ იქნებოდა სეპარატიზმის გაჩენის მიზეზი და, რეალურად, არც იყო: კრემლის მიერ მართულმა პარტიულ-სამეურნეო ნომენკლატურამ ის საკუთარი მიზნების მისაღწევ ინსტრუმენტად გამოიყენა. მხოლოდ „კა-გე-ბეს“ ძალისხმევა ვერ აღმოჩნდებოდა საკმარისი იმ მოვლენების გამოსაწვევად, რაც მოხდა ამ კუთხეებში, რომ არა თავად აფხაზური და ოსური ადგილობრივი ელიტების ინტერესები, რომლებიც თავიანთი საქმიანობის (მ.შ. „ბიზნესების“) პერსპექტივებს მოსკოვში ხედავდნენ, და არა - თბილისში, საიდანაც საკუთარი მდგომარეობისათვის საფრთხე დაინახეს: საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადებით ისინი კარგავდნენ მდგომარეობის შენარჩუნების გარანტიებს, რომლებსაც მათ კრემლი აძლევდა. უნდა ითქვას, რომ ეს საფრთხე რეალური იყო. „ეროვნული მოძრაობისგან“ ზურგმიცემულ, აფხაზეთში მცხოვრებ ქართველ ჩინოსანთა ხარბი მზერის მათ თანამდებობებზე და გავლენის სფეროებზე დამიზნება, ასევე თბილისიდან ცხინვალში „თბილ სკამებზე“ მოსხდომის მოსურნეთა გაჩენა ლოგიკური იყო „კომუნისტური ინტერნაციონალიზმის“ დოგმების რღვევისა და ნაციონალისტური განწყობების საყოველთაო აზვირთების კვალობაზე.

ანალოგიური ფესვები ჰქონდა მთიანი ყარაბაღის სეპარატიზმსაც, რომლის პარტიულ-სამეურნეო ნომენკლატურა საკუთარ პერსპექტივებს ერევანში ხედავდა. აქაც, შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად, მიღწეულ იქნა „დამოუკიდებლობა“, მაგრამ აზერბაიჯანთან ომისა და ნაციონალიზმის აღზევების ტალღაზე მომძლავრებულმა ყარაბაღულმა ელიტამ სწორედ სომხეთის დედაქალაქში მოახერხა გავლენიანი პოზიციების მოპოვებით თვითრეალიზება.

20 წლის შემდეგ მაინც უნდა ითქვას გახსნილად, რომ სოხუმსა და ცხინვალში ადგილობრივი ადმინისტრაციების არსებობა ის ფარი აღმოჩნდა, რომელიც აფხაზურმა და ოსურმა ელიტებმა ქართული პოლიტ- და ბიზნეს-ელიტების ექსპანსიისგან თავის დასაცავად აიფარეს, საკუთარი ინტერესები კი „ერთა თვითგამორკვევის“ და „რუსეთთან ძმობის“ ლოზუნგებით გააფორმეს. მეზობელი აგრესორი სახელმწიფოს სპეცსამსახურების ხრიკები უშედეგო აღმოჩნდებოდა, რომ ვერ ეპოვა ხელმოსაჭიდი სეპარატიზმის სოციალურ საფუძვლებში. ეთნიკური უმცირესობებით დასახლებულ რეგიონებში მათი კულტურული, ინტელექტუალური, პოლიტიკური ელიტების და ბიზნეს-წრეების, ასევე ადგილობრივი  ადმინისტრაციების არსებობა თავისთავად არ შობს სეპარატიზმს, თუ ეს უმცირესობები ინტეგრირებული არიან საერთო-სახელმწიფოებრივ ცხოვრებაში, რეალურად უზრუნველყოფილია მათი განვითარების შესაძლებლობა და თანასწორუფლებიანობა, რაც აღარ აჩენს შიშებს ეროვნული, რელიგიური ან სხვა რაიმე ნიშნით შესაძლო დისკრიმინაციის თაობაზე. ამის კარგი მაგალითია შვეიცარიის კონფედერაცია, რომლის გერმანულენოვან ნაწილში არ გაჩენილა სეპარატისტული განწყობები და მიერთების სურვილი ჰიტლერულ გერმანიასთან, რომელიც მსოფლიოზე გაბატონებას ლამობდა. ასევე შეიძლება იქნას მოყვანილი მოლდოვასგან დნესტრისპირეთის რესპუბლიკის მოხლეჩის მაგალითი, როცა გამოყოფილ ტერიტორიებს მანამდე არ ჰქონდათ ერთიანი ეთნიკური ადმინისტრაცია ან რაიმე სახის ავტონომია, მაგრამ რუსეთის მე-14 არმიის ქ.ტირასპოლში  ყოფნა იქ სეპარატისტული ტენდენციების განვითარების საფუძველი გახდა.

ახლო წარსულის მწარე გამოცდილებამ ქვეყნის სახელმწიფოებრივ მოწყობაში არათუ ფედერალიზმის შემოღების, არამედ რეგიონალიზმის მიმართაც კი ქართულ საზოგადოებას ფობიები გაუჩინა. 1995 წელს ჯერ კიდევ გვჯეროდა, რომ შესაძლებელი იყო დაკარგული ტერიტორიების სწრაფად დაბრუნება. ეს იმედი და რეგიონალიზმის შიში გამოსჭვივის კონსტიტუციის მაშინდელ ჩანაწერში, რომელიც დღემდე გვისპობს ამ თემაზე დისკუსიის შესაძლებლობას: „საქართველოს ტერიტორიული სახელმწიფოებრივი მოწყობა განისაზღვრება კონსტიტუციური კანონით, უფლებამოსილებათა გამიჯვნის პრინციპის საფუძველზე, ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის სრულად აღდგენის შემდეგ“(მუხლი 2.3). მახსოვს მაშინდელი მოყალბო არგუმენტიც, - „ქვეყნის მოწყობის საკითხს მხოლოდ ქართველები ხომ ვერ გადავწყვეტთ, აფხაზებთან და ოსებთან ერთად უნდა ვიმსჯელოთო“. დღევანდელი რეალობა იმის ოპტიმიზმის საფუძველს არ იძლევა, რომ „მთელ ტერიტორიაზე იურისდიქციის სრულად აღდგენა“ უახლოეს ათწლეულში მაინც მოხდება და ყველაზე დიდი ოპტიმისტებიც კი „რუსეთის რღვევა-ნგრევის“ მოლოდინში არიან. ასე რომ, უპრიანი ხდება საკითხის დასმა, როდემდე უნდა იქნას დოგმატიზირებული ეს კონსტიტუციური ჩანაწერი, და რატომ არ შეიძლება დავიწყოთ მსჯელობა ქვეყნის ტერიტორიული მოწყობის უკეთეს მოდელზე, რომლითაც კომუნისტების დროიდან შემორჩენილ, არსებულ დრომოჭმულ სისტემას ჩავანაცვლებთ?

ამ კითხვის საჯაროდ დასმისთანავე ავტორის მიმართ ბრალდებების კორიანტელი რომ დადგეს, გასაკვირი არ იქნება, იმდენად ძლიერია სტერეოტიპული აზროვნების, ძვალ-რბილში გამჯდარი კლიშეების ძალა. უმალ გაიჟღერებს: „საქმე, როგორც ჩანს, შეეხება არა უბრალოდ ადმინისტრაციული მმართველობის საშუალების ძიებას, არამედ, ალბათ, არსებობს საქართველოს ფედერალიზაციის, ავტონომიურ ტერიტორიებად დაყოფის სურვილი, რომლის პირველ საფეხურად ფედერაციული სახელმწიფოს გამოცხადება მოიაზრება, რომელსაც ალბათ კონფედერაციის შექმნა, შემდეგ კი ქვეყნის უსისხლო დაშლა მოჰყვება“. („რეგიონალიზმი შეაფერხებს ეროვნულ კონსოლიდაციას“, 19.07.2002).  როგორც სოციალური ქსელებიდან შევიტყე, ამგვარი სურვილი ჰქონიათ: რუსეთს, ფედერალიზმზე ჩაციკლულ მასონებს და „ქართველთა ეროვნული კონსოლიდაციის“ სხვა მტრებს. შესაბამისად, კონსტიტუციის იმ ერეტიკოს გამკრიტიკებელს, რომელიც განვითარების დამაბრკოლებელ ცნობილ მუხლზე ხმის ამოღებას გაბედავს, „მოღალატის“ იარლიყისა და ანათემაზე გადაცემის მოპოვების მაღალი შანსი აქვს.

წინასწარ შემიძლია ვთქვა, რომ ახალი არაფერი იქნება და ასეთი არგუმენტი აფრიალდება: “დავუშვათ, რეგიონალიზმს დაამთხვევენ არსებულ სამხარეო მოწყობას, ანუ ამჟამინდელი მხარეები იქცევა შესაბამისად, ინსტიტუირებულ რეგიონებად... ამით ჩვენ გადავდგამთ ნაბიჯს არათუ სახელმწიფოებრივ-ადმინისტრაციულ, არამედ ეროვნული ცნობიერებისა და თვითშეგნების დივერსიფიცირებისკენ. ისტორიული მხარეების ინსტიტუირებით და შესაბამისი მმართველობა-თვითმმართველობის სტრუქტურების ორგანოთა შექმნით, ძალაუნებურად სათავეს დავუდებთ რეგიონული ეთნოიდენტიფიკაციის პროცესს, რაც აუცილებლად დააკნინებს დროთა განმალვობაში საერთო სახელმწიფოებრივ, ეროვნულ იდენტიფიკაციას“. არდაწყებული დისკუსიის ბოლოს, წესით, უნდა გაიჟღეროს: „დარჩეს ყველაფერი, როგორც არის,  სამხარეო დონეზე კი შენარჩუნდეს მმართველობითი სტრუქტურები!“ („დილის გაზეთი“, 23.07.2001).

შესაძლებელია თუ არა მართლაც ისე მოხდეს, რომ რეგიონებში „მმართველობა-თვითმმართველობის სტრუქტურების შექმნის“ შემთხვევაში „ქართლელობა, კახელობა, იმერლობა და ა.შ. ჩამოყალიბდება და ისინი ჩამოყალიბდებიან, ვითარცა თავისთავადი ეთნიკური ერთეულები“? შუა საუკუნეებში ქვეყანა ასწლეულების განმავლობაში იყო ფეოდალური დაქუცმაცების პირობებში და  ასეთი რისკები მართლაც არსებობდა, მაგრამ იმდროინდელი პრიზმით  XXI საუკუნის საქართველოს განვჭვრეტა არ არის მართებული. დღეს საერთო-ეროვნული კონსოლიდაციის  მაშინდელ ფაქტორებზე (ენა და რელიგია) უფრო ძლიერი მატერიალური, გნებავთ, განსხეულებული ერთობის ფაქტორი არსებობს, თბილისის სახით, სადაც თავმოყრილი არიან საქართველოს ყველა პროვინციის შვილები და 2-3 თაობის განმავლობაში ჯერ კიდევ ინარჩუნებენ კუთხურ იდენტიფიკაციას, სანამ სოფლად სახლსაც არ გაყიდიან და საბოლოოდ არ გათბილისელდებიან. დედაქალაქში მყოფი ინტელიგენცია აძლევს ტონს არა მხოლოდ პოლიტიკურ, კულტურულ, სამეცნიერო თუ სხვა პროცესებს, არამედ ქალაქის მეტყველებაც კი სალიტერატურო ენის ნორმებს ედება საფუძვლად. თბილისის სიდიდის გამო დემოგრაფიული „თავკომბალობა“ მრავალ ნეგატიურ ასპექტსაც შეიცავს, მაგრამ ერის კონსოლიდაციის თვალსაზრისით ის ძალზე მყარი ფიზიკური სუბსტრატია.

საეჭვოა, რომ რეგიონული ადმინისტრაციული ცენტრების გაჩენამ დააკნინოს თბილისის მაკონსოლიდირებელი როლი. წარმოვისახოთ ეს ზუგდიდის მაგალითზე ისევე, როგორც ამას ოპონენტები აკეთებენ, - „მეგრული სეპარატიზმი“ ხომ უნიტარიზმის მოტრფიალეთათვის ერთ-ერთი ტაბუირებული თემა და, იმავდროულად, ჩურჩულით ნათქვამი არგუმენტია.

დავუშვათ, სკოლებში მეგრული ენის გრამატიკა ისწავლება, წიგნები და გაზეთებიც კი იბეჭდება (ალბათ, მესტიაში - სვანურად იქნება). გამოჩნდა რამდენიმე პარანოიკი, ან უცხოეთის მიერ დაქირავებული, და სეპარატიზმს ქადაგებს: „ფოთი, ანაკლია და ზუგდიდი, თხილი და მანდარინი მშვენივრად გვაცხოვრებს მეგრელებს, რაში გვინდა თბილისის დიქტატი?!“ იმდენი ქნეს, რეგიონულ რეფერენდუმს მიაღწიეს (ეს დღევანდელი კანონმდებლობით დაუშვებელია). აი ახლა კი წარმოიდგინეთ, რა ამბავი ატყდება თბილისში და რამდენი გათბილისელებული მეგრელი ჩავა თავის მშობლიურ დაბა-სოფლებში სეპარატისტებთან საბრძოლველად, - არა მხოლოდ პატრიოტული  სულისკვეთებით, არამედ წმინდა პრაგმატული მოსაზრებებითაც, - მათ არ სურთ „თეთრ ყვავებად“ ქცევა და საკუთარი აწყობილი ცხოვრების დანგრევა ვიღაც „ხანგების“ გამო. თუ ხმას არ ჩაიკმენდენ „სამეგრელოს რესპუბლიკის“ იდეის ავტორები, თბილისიდან ჩამოსული „მეგრული სამხედრო ბატალიონისგან“ ალიყურები და ჩაწიხვლა არ ასცდებათ. იგივე ფანტასტიკური ჟანრის სცენარია მოსალოდნელი გურიის, იმერეთის, კახეთის თუ სხვა „რესპუბლიკების“ გამოცხადების შემთხვევაში.

სხვათა შორის, აღწერილი მექანიზმით არც ყბადაღებული „ჯავახკის“, ანუ ჯავახეთის სომხური სეპარატიზმის თემის ამოწურვა არის უკვე შეუძლებელი (ასეთი საფრთხის შემთხვევაში), რამდენადაც რეგიონის ინტეგრაცია სულ უფრო მეტად ხდება ქართულ ეკონომიკურ სივრცეში. რა თქმა უნდა, თუ ამ პროცესს ადგილობრივი კულტურულ-ინტელექტუალური ელიტის თბილისში და ახალციხეში თვითრეალიზაციის შესაძლებლობა დაემატა, და არა მხოლოდ ერევანში, როგორც აქამდე იყო. ასეთ შემთხვევაში ნინოწმინდისა და ახალქალაქის სომხურ სკოლებში ქართული ენის სწავლება თავისთავად გახდება ძალზე მოთხოვნადი, ყოველგვარი სპეციალური „სახელმწიფო პროგრამის“ გარეშე.

გამონაკლისი, ჯერ-ჯერობით, ქვემო ქართლია, რომლიდანაც საკადრო პოტენციალი ათასობით კილომეტრის მოშორებით - ბაქოში ეძებს საკუთარ პერსპექტივას. ამიტომაც ჩვენი მმართველები, ამ რეგიონში მშვიდობისა და „საარჩევნო ხმების“ მოსაპოვებლად,  ხშირად ალიევების კარს სტუმრობენ. ამგვარი მდგომარეობა სახელმწიფოს იმ უნიტარული მოდელის ბრალია, რომელშიც აზერბაიჯანელებს, მაქსიმუმ, პარლამენტში 1-2 დეპუტატისა და გამგებლების მოადგილეების რამდენიმე თანამდებობა თუ ეკუთვნით. „სიტუაციის მართვა“ აქ ქართული სპეცსამსახურების მიერ ადგილობრივი ლიდერების „დავერბოვკებით“ ამოიწურება. აზერბაიჯანული ფირმების ბოლოდროინდელი აქტივობა სიტუაციის შეცვლას იწყებს: „სოკარს“, „ემბავუდს“ და სხვა ფირმებს საკუთარი ბიზნესის ქვეყნის მასშტაბით გაშლა აქვთ განზრახული. ისინი თავიანთ სტრუქტურებში ძირითადად აზერბაიჯანელებს ასაქმებენ, მაგრამ ადგილობრივებს ეს უჩენს საკუთარ სახლთან სიახლოვეს დასაქმების შანსს. სწორი პოლიტიკის წარმართვით ამ ეთნიკური უმცირესობის სახელმწიფოს ცხოვრებაში წარმატებული ინტეგრაცია იქნება შესაძლებელი.

„ჩვენი უჭკვიანესი მეფეები და სახელმწიფო მოღვაწეები მუდამ იმის ცდაში იყვნენ: საქართველოს სახელმწიფოს მშენებლობაში საქართველოში მცხოვრები ყველა ტომის, ენისა და ჯიშის ხალხი ჩაერთოთ“ (კ.გამსახურდია). ხელოვნურად, როგორც ეს დღემდე კეთდებოდა, საქმე არ გამოვა, ხალხს (მ.შ. ეთნიკურ უმცირესობებს) უნდა მიეცეს საშუალება, თავად გამოავლინოს საკუთარი ლიდერები, რომლებიც სახელმწიფოს სამსახურში ჩადგებიან. მაგრამ სად მიეცემათ მათ ასპარეზი, რა ინსტრუმენტები არსებობს ადგილებზე, მმართველობა-თვითმმართველობებში მყარად მოკალათებული, თბილისიდან მხარდაჭერილი კლანების პირობებში? ალბათ დროა დავფიქრდეთ, რომ უნიტარიზმზე ჩაბღაუჭება და რეგიონალიზმის ფობიები ხელს უშლის კარგი დევიზის განხორციელებას: „გადავადნოთ ჩვენი ეთნიკური ვინაობა სახელმწიფოებრიობის ბრძმედში და ვიქცეთ თანამედროვე ერად!“
გაზეთი "ქრონიკა+", #27, 22.10.2013