ამოდის, ნათდება!

„Весь мир насилья мы разрушим

До основанья, а затем

Мы наш, мы новый мир построим

Кто был ничем, тот станет всем.“

კაცობრიობის უახლესმა ისტორიამ ნათლად დაგვანახა, რომ „ინტერნაციონალის“ რუსული ვარიანტის ეს სიტყვები ოცნებად დარჩა.  მათი ილუზორულობა არ მდგომარეობს იმაში, რომ უკეთესი, უფრო განვითარებული საზოგადოების შექმნა ხალხს არ ძალუძს, არამედ ხელოვნურად და ძალდატანებით ამის გაკეთების შეუძლებლობაშია.

როგორც არ გამოვა ინდივიდუალური ცნობიერების წაშლა და ტვინში „სუფთა ფურცლიდან“ ახლის ჩაწერა ისე, რომ ადამიანი პიროვნებად დარჩეს, ასევე შეუძლებელია საზოგადოების ცნობიერებაზე ისეთი ზემოქმედება, რომ მისგან, სრული დეგრადაციის გარეშე, მოკლე დროში ახალი და განსხვავებული მივიღოთ. საზოგადოების ნახტომისებურად გაკეთილშობილება, სხვადასხვა ადგილას და განსხვავებულ დროს, მრავალჯერ სცადეს: „ძმობა, თანასწორობა, თავისუფლების“ კეთილშობილური იდეით 1789 წელს ბასტილიის აღებასაც, „მიწა–გლეხებს, ძალაუფლება–საბჭოებს!“ ლოზუნგით 1917 წლის პატერბურგის გადატრიალებასაც და შევარდნაძის კორუმპირებული რეჟიმისგან ხალხის გათავისუფლების მოწოდებით 2003 წლის „ვარდების რევოლუციასაც“ მოჰყვა ახალი წელთაღრიცხვის შემოღების მცდელობები, მაგრამ ვერც სისხლისღვრით და ვერც დაჭერა–დაშინებებით არ წაიშალა ხალხის კოლექტიური მეხსიერება და ვერ აღიზარდა „ახალი ადამიანი“.

საქმე ისაა, რომ ადამიანის ცნობიერება  არსებულ კულტურულ სივრცეში ყალიბდება, საზოგადოებაში კი მოქმედებს აზროვნების დონის მემკვიდრეობითობის, იდეების ვერტიკალურად გადაცემის მექანიზმი. წინაპრები მომავალ თაობას უტოვებენ იდეებს, რაც მას უადვილებს განვითარების შემდეგ დონეზე გადასვლას. ჯერ ცალკეული ინდივიდები უნდა განვითარდნენ უფრო მაღალ სტადიამდე, მათ მიერ კულტივირებულმა იდეებმა უნდა მოიცვას მასების ცნობიერება და მხოლოდ ამის შემდეგ შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ მთელი საზოგადოება მათ კვალს გაჰყვება.

„ცუდად ხომ მაინც არ ჩაივლის ეს განწირულის სულის კვეთება,

და გზა უვალი, შენგან თელილი, მერანო ჩემო, მაინც დარჩება,

და ჩემს შემდგომად მოძმესა ჩემსა სიძნელე გზისა გაუადვილდეს,

და შეუპოვრად მას ჰუნე თვისი შავის ბედის წინ გამოუქროლდეს!“

საზოგადოება ჯერ უნდა მომწიფდეს განვითარების ახალ, უფრო მაღალ საფეხურზე ასასვლელად, მის ფასეულობათა სისტემაში მომხდარი ცვლილებები კი განაპირობებენ ცხოვრების პროგრესის გარდაუვალობას, რასაც ვერავითარი დესპოტური პოლიტიკური რეჟიმი ვეღარ აღუდგება წინ – ამის მაგალითებიც მრავლადაა ისტორიაში.

1970–90–იან წლებში ამერიკელმა ფსიქოლოგმა კლერ გრეივსმა, შემდეგ კი მისმა მიმდევრებმა კრის კოუენმა, დონ ბეკმა და კენ უილბერგმა შეიმუშავეს ახალი სოციალურ–ევოლუციური თეორია, რომელსაც სპირალური დინამიკის თეორია ეწოდა. ის განვითარების სტადიებს აღწერს ცნობიერების პარადიგმების, ანუ ფასეულობათა კომპლექსების მეშვეობით (რელიგიური რწმენების, კულტურული იდეების, მორალური პრინციპების, სწავლების მოდელების და ა.შ. ერთობლიობა), რომელთა წარმოშობა ხდება  სოციოკულტურული ევოლუციის პროცესში. მოდელი იერარქიულია: ყოველი შემდეგი დონე წინმსწრებთან შედარებით უფრო რთულია.

 ამ მოდელის მნიშვნელოვანი თავისებურებაა, რომ  სპირალისებურად, არამკვეთრი ცვლილებებით ხდება აღმასვლა უფრო მაღალ დონეებზე, ინდივიდუალურ და კოლექტიურ ღირებულებებზე ორიენტირებული სტადიების მონაცვლეობით იქამდე, ვიდრე ეს ფასეულობები ჰარმონიულ ურთიერთშეთავსებას არ მიაღწევენ.

ამდენად, ლოგიკურია, რომ საბჭოთა ტოტალიტარული კოლექტივიზმის მიმართ 1980–იანების ბოლოს ჩვენში წარმოქმნილი ძლიერი ნეგატიური დამოკიდებულების გამო საზოგადოების ცნობიერება, ქანქარასავით, ისე რადიკალურად „გამემარჯვენდა“, რომ ოც წელიწადში კომუნისტური ერთპარტიული მმართველობიდან მკვეთრად გადავიხარეთ ლიბერთარიანულ ერთპარტიულ რეჟიმამდე, რომელსაც სატელიტი „ოპოზიციური“ პარტიები დემოკრატიულობის ფასადის „ლეღვის ფოთოლად“ სჭირდება და რომელთან იდეოლოგიურად დაპირისპირებული ჯგუფები პრაქტიკულად არ არსებობდა.  საზოგადოებრივი ცნობიერების ამ „ქანქარამ“ გზად  ერთგვარი „ჭრელი“ პერიოდიც გაიარა, პოსტკომუნისტური ეპოქის შევარდნაძის „მოქალაქეთა კავშირს“ მმართველობის სახით, ხუმრობით საზამთროს რომ ადარებდნენ: „გარედან – მწვანე, შიგნით – წითელი, ალაგ–ალაგ კი  შავი“.

21–ე საუკუნის დასაწყისის ქართული საზოგადოების ცნობიერებას, გრეივსის თეორიიდან, ყველაზე მეტად მე–5 დონე შეესაბამება: მატერიალისტური და მიღწევებზე ორიენტირებული. მას ახასიათებს რაციონალიზმი, საკუთარი კეთილდღეობის მიზნით კერძო მეწარმეობა, ადამიანის სოციალური ქმედების უპირატესად ეკონომიკური მოტივაცია. პოსტსაბჭოთა პერიოდის განმავლობაში ქართულ ბაზარზე კონკურენცის წლებიც იყო, რომელიც აუმჯობესებდა საქონლის რაოდენობას და ხარისხს, ხელს უწყობდა ეკონომიკურ ზრდას, სანამ ხელისუფლებასთან შეზრდილი მონოპოლიები არ ჩაკლავდნენ ამ პროცესს და კონკურენციის ცნება არ იქნა დაყვანილი ატომიზირებულ მასაში, საარსებო ლუკმის მოპოვებისთვის ბრძოლაში მყოფ ინდივიდებს შორის მგლურ დამოკიდებულებამდე: Homo homini lupus est!

2003 წელს, ხელისუფლებაში მოსასვლელად, ამ პრინციპთან სრული თანხმობით „ვარდოსნებმა“ არ დაინდეს საკუთარი აღმზრდელი, მოხუცი მგელი ტოტია – შევარდნაძე, რათა ძალაუფლების ხელში აღების შემდეგ უმალ დაევიწყებინათ სოციალური დაპირებების „ფოჩიანი კანფეტები“ და ცხოვრების ყველა სფეროში უკიდურესი ლიბერთარიანიზმის პრინციპები  გაბატონებულიყო. ეთიკა, გრეივსის თანახმად, ამ სტადიაზე ეფუძნება პოსტულატს: საერო კანონი ყველაფერზე მაღლა დგას. თუმცა, ეს მტკიცება ჩვენში მხოლოდ „ქვედა დონეებისთვის“ არის მართებული, ანუ ხალხისთვისაა, მმართველი ელიტა რეალურად კანონს ზემოთ დგას და კონსტიტუციას,  მოხვეჭილის დასაცავად, საკუთარ საჭიროებებს არგებს.

გრეივსის თეორიით, განვითარების ყოველ შემდეგ სტადიაზე ხდება საზოგადოების იმ მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება, რომლებიც წინა სტადიაზე  არ იქნა დაკმაყოფილებული. მართლაც, დამყარდა საზოგადოებრივი წესრიგი, განვითარდა ინფრასტრუქტურა: გზები, სკოლები, სატუმროები, შადრევნები, ხიდები... წარმატებებია მოსახლეობის ელექტროდენით, ბუნებრივი აირითა და წყლით უზრუნველყოფაში, სახელმწიფო სტრუქტურებში ქვედა დონეებზე აღმოიფხვრა კორუფცია და მისთ. ხელისუფლების ყველა ეს მიღწევა, როგორც ვხედავთ, მხოლოდ მატერიალურ სფეროშია, რომლის სიკეთეებითაც, ძირითადად, პარტიული და მასთან შეზრდილი ბიზნეს–ელიტა სარგებლობს.

განვითარების გრეივსისეულ სპირალზე, მივაღწიეთ რა „მატერიალისტური დონის“ უკიდურეს წერტილს, საზოგადოებრივი ცნობიერების აღმასვლისათვის კოლექტიური ფასეულობებისკენ შემობრუნება უნდა მოხდეს. შემდეგ საფეხურს, რომელსაც „სოციოცენტრული“ ეწოდება, ახასიათებს აქცენტები ერთობლივ ზრდაზე, თანასწორობაზე, ჰუმანიზმზე, ტოლერანტულობაზე, სტაბილურობაზე, გარემოს დაცვის საკითხებისადმი ყურადღებაზე.  მოტივაცია ადამიანური ურთიერთობებსა და სწავლებას ეფუძნება, ფასობს გახსნილობა და ნდობა, და არა – კონკურენცია. ავტოკრატიული ლიდერების დრო წარსულს ბარდება, იერარქიები თვალშისაცემი აღარ არის. ეთიკაში მძლავრობს შეხედულება: კანონები მნიშვნელოვანია, მაგრამ ისინი ყველა ადამიანის კეთილდღეობას უნდა ემსახურებოდნენ. ასეთი საზოგადოებების მაგალითად გრეივსს ევროპის სოციალური სახელმწიფოები მოჰყავს, სადაც მემარცხენე მოძრაობაა ძლიერი.

ევროპული ფასეულობებისაკენ მისწრაფება სააკაშვილის რეჟიმის საწყის სტადიაზე თუ დეკლარირებული მაინც იყო, თანდათან მას ჩაენაცვლა ღია ანტაგონიზმი სოციალური დემოკრატიის მიმართ და  „სოციალიზმის“ ცნებაც კი დემონიზირებულ იქნა. ყურადღებამისაქცევი ნამდვილად არ არის მისი პოპულისტური წინასაარჩევნო ლოზუნგები, რომლებიც მიმართულია ხალხის გაბრიყვებისა და მმართველი პარტიისთვის ელექტორატის მოზიდვისაკენ. „ხე ნაყოფით იცნობა“ – სააკაშვილის რეჟიმის ნაყოფი კი ლიბერთარიანული ტოტალიტარიზმია.

ამ მდგომარეობიდან განვითარების ახალ დონეზე გადასვლის პროცესი, გრეივსის თეორიით, არ არის არც შეუქცევადი და არც გარდაუვალი. დღევანდელი რეჟიმი, ცხადია, შეეცდება status quo შეინარჩუნოს და ძალაუფლებაში დარჩეს, მაგრამ მას უკვე გამოუჩნდა სერიოზული ალტერნატივა: რეალური ოპოზიცია  „ქართული ოცნების“ სახით, რომელმაც უმოკლეს დროში მოსახლეობის სერიოზული მხარდაჭერა მოიპოვა.

 ხელს შეუწყობს თუ არა ხელისუფლების მოსალოდნელი შეცვლა ჩვენი საზოგადოების ასვლას განვითარების უფრო მაღალ საფეხურზე? თუ მხოლოდ მმართველების სახეები შეიცვლება?

ეს თავად საზოგადოებაზე, მისი ცნობიერების ამჟამინდელ მდგომარეობაზეც არის  დამოკიდებული: უნდა არსებობდეს წინაპირობები (transitional factors), რომლებიც უზრუნველყოფენ ფასეულობათა ერთი დონიდან მეორეზე არამკვეთრ გადასვლას. თეორიულად, სოციოცენტრულ საფეხურზე ასვლის ასეთი ფაქტორებია: იმის გაცნობიერება, რომ მატერიალურ კეთილდღეობას არ მოაქვს ბედნიერება, კოლექტივიზმის განახლებული გრძნობა, კონკურენციითა და არათანასწორობით გამოწვეული უკმაყოფილება.

„ქართული ოცნების“ საარჩევნო კამპანიის დაწყების აქციაზე არჩევნებამდე ხუთი თვით ადრე,  150 ათასზე მეტი თბილისელის გამოსვლამ  27 მაისს, სადაც ძირითად ემოციურ მუხტს სოლიდარობის გრძნობა ქმნიდა, ნათლად აჩვენა, რომ არათანასწორობისა და უსამართლობის არსებულ მდგომარეობას საზოგადოება აღარ ეგუება. მოსახლეობა თავს უკვე მოიაზრებს არა გათოთოკაცებულ მასად, რომლითაც მანიპულირება ადვილად შეუძლია მმართველ კასტას, არამედ კოლექტიურ კრებულად – ერად, რომელსაც ბედნიერი ცხოვრების სურვილი აქვს და მის მოსაპოვებლად ბრძოლისათვის მზადაა.

მსოფლიოში პოლიტიკური სიტუაციაც თანდათან, მაგრამ კარდინალურად იცვლება, თან – ჩვენი მმართველი ელიტისთვის არასასურველი მიმართულებით: მრავალ ქვეყანაში მასობრივი საპროტესტო გამოსვლების ფონზე, პოლიტიკაში მემარცხენე დისკურსის გაძლიერება ლოგიკური და გარდაუვალია. ამის შიშს რომ დიდი თვალები აქვს, უნგრეთის მაგალითმა აჩვენა: შარშან, ნოემბერში მმართველი კონსერვატიული პარტია ცდილობდა, უნგრეთის სოციალისტური პარტიისა და სხვა მემარცხენე პოლიტიკური ორგანიზაციების საქმიანობა აეკრძალა (!)

საქართველოს ხელისუფლების იდეების მთავარი  რუპორი – ჟურნალი „ტაბულა“ აშშ პრეზიდენტის ბარაკ ობამას, როგორც „სოციალისტის“ მიმართ ზიზღს არ მალავდა, საფრანგეთის პრეზიდენტად სოციალისტი ფრანსუა ოლანდის არჩევამ ქართველ ლიბერთარიანელთა იდეოლოგები განახლებული ძალით მემარცხენეთა ხელისუფლებაში დაბრუნების ფაქტის წინაშე დააყენა. სააკაშვილის გამოსვლების „გამემარცხენებული“ რიტორიკა მიანიშნებს მის მცდელობაზე, როგორღაც შეაღწიოს ახალ მსოფლიო „მეინსტრიმში“, მაგრამ ჩიკაგოში, ნატო–ს უკანასკნელ სამიტზე, ოლანდთან ხელის ჩამორთმევის ამსახველი ფოტო ლობისტებმა ვერ „გაუჩალიჩეს“ –ელისეს სასახლეში ისინი ახლოს არ გაიკარეს.

 „მრავალი კვირის განმავლობაში ჩემს მიერ შემოთავაზებული იდეები მხარდაჭერას მოიპოვებდნენ არა მხოლოდ საფრანგეთში, არამედ მთელ ევროპაში. ვითარება იცვლება, და კიდევ უფრო მეტად შეიცვლება საფრანგეთის არჩევნების შემდეგ,“– თქვა ფრანსუა ოლანდმა. ინტერნეტმა და მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებების გლობალურმა განვითარებამ ყველა ქვეყანა საერთო ინფორმაციულ სივრცეში მოაქცია, ამდენად, ევროპა–აზიის გზაგასაყარზე მდებარე პატარა საქართველო ვერ „გამოსინგაპურდება“ და ეს ტალღა ჩვენამდეც აღწევს.

ახლა უკვე ჯერი ოპოზიციურ ლიდერებზეა: რამდენად გაიცნობიერებენ ისინი როგორც ქართულ საზოგადოებაში გაჩენილ მოთხოვნილებებს, ასევე საერთაშორისო პოლიტიკური ვითარების ტენდენციებს. თუ ადრე ისეთ ფასეულობებს, რომლებიც სოციოცენტრულ საზოგადოებას შეესაბამება, ინტერნეტ–სივრცეში მხოლოდ ერთი საიტი – european.ge უწევდა პოპულარიზაციას, ევროპული ღირებულებების მატარებელი პოლიტიკური პარტიისთვის „სოციალ–დემოკრატები საქართველოს განვითარებისათვის“ მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები კი, პრაქტიკულად, დახურული იყო, ბოლო დროს საზოგადოების ცნობილმა სახეებმა (ვასილ მაღლაფერიძე, გია მაისაშვილი, ზურაბ ბიგვავა, ნანა დევდარიანი და სხვ.) პრესითა და ტელეეთერით დაიწყეს საუბარი იმაზე, რომ სკანდინავიის ქვეყნები და კანადა, სადაც ლიბერთარიანელთათვის საძულველი სოციალიზმია აშენებული, მსოფლიოში ყველაზე ბედნიერთა ათეულში არიან, საქართველო კი უბედურთა შორის მე–9 ადგილზეა.  

ოპოზიციურ პოლიტიკურ ლიდერთა შორის, რომლებიც „პროქართველობას“ იბრალებენ,  ერთმანეთს კი ძველებურად „პრორუს–პროამერიკელებად“ ჰყოფენ, შექმნილი სიტუაციის ადექვატურად აღმქმელად ჯერ–ჯერობით მხოლოდ ბიძინა ივანიშვილი მოსჩანს, რომელმაც ზედიზედ სამ ინტერვიუში  ხაზი გაუსვა როგორც ქართველ სოციალ–დემოკრატებთან თანამშრომლობას, ასევე გააცხადა კოალიციის მიერ შემუშავებული პროგრამის სოციალური აქცენტები.

ბიძინა ივანიშვილმა აქციაზე გამოსვლისას ბიზნესმენებს მიმართა და განაცხადა, რომ ვერანაირი პირადი მატერიალური კეთილდღეობა ვერ მიანიჭებს მათ ბედნიერებას, როდესაც მილიონნახევარზე მეტი ადამიანი სიღარიბის ზღვარს ქვემოთაა და როდესაც მოსახლეობის დიდ ნაწილს ბანკის ვალი აქვს.

ხელისუფლებასთან ჩახუტებული ბიზნესმენების მხრიდან პასუხი ასეთი იყო: „კოკა–კოლა ბოთლერს ჯორჯიას“ და „მაკდონალდსი–საქართველოს“ დამფუძნებელმა თემურ ჭყონიამ ივანიშვილის ეკონომიკურ იდეებს სოციალისტური უწოდა; „ალიანს–ჰოლდინგის“ დამფუძნებლის განცხადებით კი სოციალისტური რეფორმები საქართველოში ბიზნესს ადგილობრივი ბაზრის დატოვებას აიძულებს.

ჩასაძირად განწირული გემიდან ვირთხები, ცხადია, პირველები გაიქცევიან, თან „ტომრებით“ საკუთარი ფულების უცხოეთში წაღებასაც შეეცდებიან: მას–მედიაში წერენ, რომ  კახა ბენდუქიძეს თავისი კაპიტალის უდიდესი ნაწილი, სავარაუდოდ, 400 მილიონი დოლარი უკვე საბერძნეთში გაუტანია და იქ დაუბანდებია.
გაუმაძღარი მგლები უკვე აყმუვლდნენ: „ამოდის, ნათდება!“

2012–ის შემოდგომა: არჩევნები თუ ამბოხება?

1991 წლის 26 დეკემბერს საბჭოთა კავშირი ოფიციალურად დაიშალა და მის ერთ–ერთ მცირე ნაწილში, უკვე დამოუკიდებლობაგამოცხადებული საქართველოს რესბუბლიკის ტერიტორიაზე მცხოვრებ მოსახლეობას საკუთარ მომავალზე უნდა გვეზრუნა. წარმოვიდგინოთ, რომ ამ დროს თბილისში გამსახურდიას ხელისუფლების ჩამოსაგდებად სამოქალაქო ომი არ ყოფილიყო გაჩაღებული და, უბრალოდ, ყველა მცხოვრები ჩვენს ნებაზე ვყოფილიყავით, საღ აზრზე და არა ერთმანეთის მტრობით გონებაამღვრეულები, რას მოვიმოქმედებდით?

ვიტყოდით, რომ სახელმწიფო გვჭირდება, რომლის შესანახად თითოეული ჩვენგანი გავიღებთ შემოსავლის ნაწილს, ყველასათვის სავალდებულო გადასახადების სახით. ამას გვიკარნახებდა ჩვენი ისტორია, რომელმაც უცხოტომელთა თითქმის განუწყვეტელი შემოსევების შესახებ ცნობები აღგვიბეჭდა მეხსიერებაში, ამიტომ ამ სახელმწიფოს უპირველეს ფუნქციად  მეზობელთა თუ შორეულთაგან ჩვენი მიწა–წყლის დაცვას მოვიაზრებდით.

· სხვა სახელმწიფოების მხრიდან ქვეყნის სამხედრო, პოლიტიკური და ეკონომიკური ანექსიისგან დაცვისა და მშვიდობის შენარჩუნებისათვის ჩვენს სახელმწიფოს სჭირდება დიპლომატია, ჯარი, საგარეო და კონტრდაზვერვა.

ამის შემდეგ თითოეული ჩვენგანი დაფიქრდებოდა, რომ საკუთარი სიცოცხლის, ქონებისა და შვილების ყაჩაღთა ბანდებისაგან დასაცავად, სახლების მავთულხლართიანი ღობეებით შემოვლებისა და ავტომატებით სიარულის ნაცვლად, აჯობებდა ქვეყანაში ერთობლივად დაგვემყარებინა კანონზე დამყარებული წესრიგი.

· საზოგადოებრივი წესრიგისა და ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისდასაცავად ჩვენს სახელმწიფოს სჭირდება პოლიცია, სასამართლო და პენიტენციალური სისტემა, რომელსაც ზედამხედველობას გავუწევთ სახალხო დამცველის აპარატის მეშვეობით.

საკუთარი თავისა და ოჯახების გამოსაკვებად, მატერიალური კომფორტის შესაქმნელად რომ შრომის დანაწილება ჯობია, – როცა ყველა იმას აკეთებს, რაც სხვაზე უკეთ ეხერხება, – ამას კაცობრიობა ათასწლეულების წინ მიხვდა და ჩვენც, ცხადია, გვჭირდება ეკონომიკისა და ინფრასტრუქტურის განვითარება, შრომითი ურთიერთობების დარეგულირება, რაც ჩვენი დასაქმების საწინდარი და საკუთარი შრომით მიღებული შემოსავლებით ღირსეულად ცხოვრების წინაპირობაა.

· საერთაშორისო და შიდა ბაზარზე კონკურენტული პროდუქციის წარმოებისათვის ხელსაყრელი პირობების შესაქმნელად ჩვენმა სახელმწიფომ უნდა განავითაროს თანამედროვე კომუნალური ინფრასტრუქტურა და მოქნილად დაარეგულიროს ეკონომიკური ურთიერთობები.

ადამიანი თავის საქმიანობაში იყენებს ბუნებრივ რესურსებს, რომლებიც ამოუწურავი არაა. მტაცებლური დამოკიდებულება ბუნების მიმართ მისი განადგურებით დასრულდება, რაც ბუმერანგივით მოუბრუნდება ეკონომიკას – დაცემით, ხოლო ადამიანებს, დაბინძურებულ გარემოში ცხოვრების გამო, დაავადებებითა და სიკვდილიანობით.

·  სახელმწიფომ, ეკონომიკის მდგრადი განვითარებისათვის, უნდა დაიცვას გარემოს სისუფთავე,  ბიომრავალფეროვნება და ხელი შეუწყოს ბუნებრივი რესურსების აღწარმოებას.

გენეტიკური მრავალფეროვნების შედეგად ადამიანები ერთმანეთისგან განვსხვავდებით ჩვენი ნიჭებითა და უნარებით, საზოგადოებაში საკუთარი პოტენციალის სრულად რეალიზებისათვის ჩვენი მისწრაფებების შესაფერისი განათლების მიღებაა საჭირო, რაც არ უნდა იყოს დამოკიდებული იმაზე, თუ სად და რა პირობებში დაიბადა და იზრდება ბავშვი.

· სახელმწიფომ ყველასათვის უნდა უზრუნველყოს ხარისხიანი სკოლამდელი, საშუალო და უმაღლესი განათლების მიღების შესაძლებლობა.

სამწუხაროდ, ამქვეყნად არავინაა დაცული დაავადების, დასახიჩრების, სიბერის ან სხვა მიზეზებით შრომის უნარის დაკარგვისაგან. დღეს ყველაზე წარმატებული პიროვნება ხვალ, შემთხვევის გამო, შეიძლება უმწეო მდგომარეობაში აღმოჩნდეს. რადგან ეს რისკები ყველას აქვს, ლოგიკური და ჰუმანურია, რომ მათგან ყველა ერთნაირად ვიყოთ დაზღვეული.

·  სახელმწიფომ უნდა უზრუნველგვყოს ყველა მოქალაქე თანაბრად ხელმისაწვდომი ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის ეფექტური და ხარისხიანი სისტემებით.

მატერიალური კომფორტის სურვილის გარდა, ადამიანებს სულიერი და ესთეტიკური მოთხოვნილებებიც გაგვაჩნია, რომლებსაც ვიკმაყოფილებთ როგორც ჩვენი თანამედროვე ხელოვანების შემოქმედებით, ასევე წინაპართა მიერ დატოვებულ კულტურულ მემკვიდრეობასთან ზიარებით.

· სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს კულტურისა და სპორტის განვითარება, ამ სფეროებში ყველა  ადამიანის ნიჭის გამოვლენის თანაბარი შესაძლებლობა და კულტურული მემკვიდრეობის მოვლა–პატრონობა.

დარწმუნებული ვარ, საქართველოს ყველა მცხოვრები, განურჩევლად ეთნიკური კუთვნილებისა, დაახლოებით ამგვარი დეკლარაციით შევთანხმდებოდით ჩვენი ქვეყნის მშენებლობაზე 20 წლის წინ, რომ დაგვცლოდა. მაგრამ ვინ გვაცალა საღად გვეაზროვნა და ჩვენი ნება გამოგვეხატა?!

ჯერ „სამხედრო საბჭომ“ მიიტაცა ძალაუფლება, მერე შევარდნაძის კლანურ–მაფიოზურმა ხელისუფლებამ, რომელმაც სააკაშვილის „ვარდოსნებს“ ხავერდოვნად გადაგვაბარა. ხალხს არავინ გვკითხა, როგორი სახელმწიფო გვინდოდა, „ელიტამ“ სათავისოდ მოირგო კონსტიტუცია და კანონები,   ქვეყანაც სათავისოდ მოიწყო, რომ შეუზღუდავად გვძარცვოს და ჩვენზე იბატონოს. რიტორიკის დონეზე და მხოლოდ ქაღალდზე, პროპაგანდით ჩვენს გასაბრუებლად კეთილდღეობას გვპირდებიან, მაგრამ რეალურად რა გააკეთეს?

2012 წელს ასეთი მდგომარეობა გვაქვს:

·     პოლიტიკური დამოუკიდებლობა ფიქციაა – გავლენის სფეროებად ისე გვყოფენ, რომ არც გვეკითხებიან; ქვეყნის ტერიტორიის 20% ოკუპირებულია; ნახევარი მილიონი ლტოლვილი ხელისუფლების „კეთილ ნებას“ შეჰყურებს, თუ სად მოუზომავენ საცხოვრებელს; ეკონომიკის სტრატეგიული დარგები ანექსირებულია ძლიერი მეზობლების მიერ; ჯარი, საკუთარ მიწას ვერ იცავს და ცხრამთას იქით „ამყარებს მშვიდობას“, ხოლო შეიარაღებულ კონფლიქტებში ბიუჯეტიდან მოპარული ფულის „ჩამოწერა“ ხდება.

·  საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვაში პოლიციის წარმატების მიუხედავად, ადამიანის უფლებები დაუცველია; დამოუკიდებელი სასამართლო არ არსებობს და ის, პროკურატურასა და პოლიციასთან ერთად, ხელისუფლებაში მყოფი „ელიტის“ მიერ  ინსტრუმენტად გამოიყენება განსხვავებულად მოაზროვნეთა დევნის პოლიტიკური დაკვეთების შესრულებისათვის; პენიტენციალურ სისტემაში გაურკვეველ ვითარებაში იღუპებიან პატიმრები; სახალხო დამცველს ყურს არავინ უგდებს.

·  სახელმწიფო გაუაზრებლად და ერთი კაცის ხუშტრუკებით ფულს ხარჯავს გრანდიოზულ ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე, რომელთა შესრულების ხარისხი ხშირად სავალალოა; ბაზარზე ოლიგოპოლური კარტელები ბატონობენ და ერთმანეთთან შეთანხმებული ფასებით ყვლეფენ მოსახლეობას; დასაქმებული მშრომელი ადამიანი უფლებააყრილი და ლამის მონაა, უმუშევართა არმია კი უცხოეთში ლუკმა პურის საძებნელადაა გაქცეული.

·   ეკონომიკის მდგრად განვითარებაზე და ბუნებრივი რესურსების აღწარმოებაზე არავინ ზრუნავს, გარემოს დაბინძურება მატულობს,  ბიომრავალფეროვნება ნადგურდება. ქვეყნის ბუნებრივი რესურსები, ტყეების, მდინარეების, წიაღისეულისა და ცხოველთა უიშვიათესი სახეობების ჩათვლით გაყიდულია ან აუქციონზეა გატანილი.

·    ძიძებისა და გადიების ყოლის ფუფუნება მხოლოდ „ელიტას“ აქვს, ბაგა–ბაღების შენახვაზე კი ხელისუფლებამ უარი თქვა; საშუალო და საბაზო სკოლების ინფრასტრუქტურის განვითარების მიუხედავად, აშკარაა დიფერენცირება სწავლების ხარისხში საჯარო და „ელიტარულ“ ფასიან სკოლებს შორის; ერთიანი ეროვნული გამოცდებით კორუფცია აღმოიფხვრა, მაგრამ უმაღლესი განათლება ფასიანი და ათიათასობით ახალგაზრდისთვის ხელმიუწვდომელია.  

·  ჰოსპიტალური სექტორის განვითარების მიუხედავად, ჯანდაცვის მთელი სისტემა  აჩუქეს ე.წ. სადაზღვევო კომპანიებს, რომლებიც მათ მეპატრონეთა ჯიბეებში საბიუჯეტო სახსრების დალექვის მექანიზმადაა ქცეული; ჯანდაცვის ხარისხიანი სერვისები მოსახლეობის უდიდესი ნაწილისათვის ხელმიუწვდომელია და „ავად გახდომა“ ოჯახთა უმრავლესობისათვის გაღატაკების სინონიმია; ხელოვნურად გაძვირებული წამლების გამყიდველი ფარმაცევტული ქსელი, ისევე, როგორც ეკონომიკის სხვა დარგები, მონოპოლიზირებულია; სოციალური შემწეობის მოლოდინშია უღატაკესი მოსახლეობის უზარმაზარი ფენა, რომელსაც სახელმწიფო არ აძლევს თუნდაც საარსებო მინიმუმის ექვივალენტს –დახმარებისა და პენსიის სახით; უმუშევრობის შემწეობას აღარავინ ახსენებს.

·   კულტურისა და სპორტის სფეროები ასევე „ფულის კეთების“ არეალია და მმართველი „ელიტის“ გამგებლობაშია, კულტურული მემკვიდრეობა მისი ბიზნესად გამოყენების პრიზმიდან განიხილება.

უსამართლობა, ღია თუ ფარული, ცხოვრების ყველა სფეროში, – ესაა „ვარდოსნების“ მიერ გაცხადებული ე.წ. მერიტოკრატიის შედეგი. სახელმწიფოს ამგვარი მოწყობა, ფარისევლურად მონათლული „ღირსეულთა მმართველობად“, სინამდვილეში მხოლოდ ფსევდოელიტის მიერ ძალაუფლებისა და სიმდიდრის შენარჩუნებაზეა მიმართული, მოსახლეობის დანარჩენი 99% კი სამუდამო ექსპლოატირებისთვისაა განწირული. განა, ასეთ სახელმწიფოს ვინდომებდით და ავაშენებდით 20 წელიწადში, ჩვენი ნება რომ ყოფილიყო?!

“საქართველოს მოქალაქენი, რომელთა ურყევი ნებაა დაამკვიდრონ დემოკრატიული საზოგადოებრივი წესწყობილება, ეკონომიკური თავისუფლება, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფო..”– ამ სიტყვებით იწყება საქართველოს კონსტიტუცია, რომელიც ფარატინა ქაღალდად იქცა მმართველი „ელიტის“ ხელში. არც დემოკრატიის, არც ეკონომიკური თავისუფლების და, მით უფრო, სოციალური და სამართლებრივი სახელმწიფოს ნიშანწყალი დღეს ჩვენ ქვეყანას არ სცხია.

„საქართველოში სახელმწიფო ხელისუფლების წყაროა ხალხი“, – აცხადებს ჩვენი კონსტიტუცია, თუმცა ხალხისთვის ამ ათწლეულების განმავლობაში არავის მიუცია საშუალება, თავისუფლად გამოეხატა თავისი ნება, ამიტომაც ამ კონსტიტუციაში ჩაწერილი ყველა სხვა „უფლება და თავისუფლება“ რეალურად უგულებელყოფილია. ჩვენ მხოლოდ „არჩევნებად“ წოდებული სპექტაკლების მომსწრენი ვხდებით, რომელთა ჩატარებისას მმართველი „ელიტა“ ჩვენს მოსატყუებელ სულ ახალ–ახალ მეთოდებს იგონებს, დაწყებული ბიულეტენების ჩაყრითა და მოსახლეობის დაშინებით ღია გაყალბებიდან, საკუთარი კონტროლის ქვეშ მყოფი მედიის მეშვეობით საზოგადოებრივი აზრის მანიპულირების დახვეწილი მეთოდებით დამთავრებული. ყოველ ახალ არჩევნებს თუ რევოლუციებს კვლავ იმედით ველით და მაინც პირშიჩალაგამოვლებულები ვრჩებით.

ლიბერტარიანული იდეოლოგიით გაჟღენთილმა პოლიტელიტამ, თავი რომ „ღირსეულად“ მიიჩნია, წაგვართვა წინაპრებისა და ჩვენი შრომით შექმნილი მატერიალური დოვლათი და მასზე უფლება მიისაკუთრა. 90–იან წლებში ჩატარებული „პრივატიზაცია“ სხვა არაფერი იყო, თუ არა ამ პროცესის დაკანონების დასაწყისი, როცა დედასამშობლოში ჩვენი წილის სანაცვლოდ „ვაუჩერები“ მოგვიყარეს. ქვეყნის ხალხისაგან ყიდვის ამ ფორმალური აქტის შემდეგ ხელისუფლებაში  მყოფი სახეცვალებადი „ელიტები“ თავს უფლებამოსილად თვლიან, თავისი შეხედულებისამებრ მოეპყრან ქვეყნის მიწა–წყალს და პერმანენტულად ძარცვონ მისი მოსახლეობა. მიუხედავად იმისა, თუ რა სახელს დაირქმევენ „პარტიად“ წოდებული ხელისუფლებამოყვარული ჯგუფები, რომელთათვისაც არჩევნები მხოლოდ დიდი საბიუჯეტო ნამცხვრიდან თავისთვის წილის წაგლეჯის ტექნოლოგიაა, სულაც არ არიან ძნელად ამოსაცნობი. მათი საქმეებიდან და რიტორიკიდანაც კი მშვენივრად ჩანს, რისთვის უნდათ სადეპუტატო სკამები თუ მინისტრის პორტფელები.

„მერიტოკრატიად“ წოდებული ეს  სახელმწიფო სისტემა, მატერიალური დოვლათისა და სიკეთეების უსამართლო გადანაწილების გამო, საკუთარ თავში მოიცავს სოციალური ამბოხით მისი რყევა–განადგურების გარდაუვალობას.

მმართველი „ელიტა“ ქვეყნის მოსახლეობას აღიქვამს არა „ერად“ ან „ხალხად“ (ეს ცნებები მათთვის უცხოა), არამედ ერთმანეთთან მუდმივ კონკურენციაში მყოფ ცალკეულ სუბიექტებად, რომელთაგან ზოგს შეიძლება „გაუმართლოს“ და მილიონები იშოვოს, ან მმართველობაში აცოცდეს. მათი საქმეებიც იმისკენაა მიმართული, რომ საქართველოს მოსახლეობა იყოს გათითოკაცებული და პოლიციური სახელმწიფოს მიერ დაშინებული. ეს, მათი პრაგმატიზმით, მერიტოკრატიის ბატონობის გარანტიაა. მიუხედავად ლიბერალური რიტორიკისა, „ვარდოსნების“ მიერ შექმნილი სახელმწიფო სისტემა, თვითგადარჩენის აუცილებლობის გამო, ლოგიკურად და შეუჩერებლად მიექანება ავტორიტარიზმისა და დიქტატურისაკენ, ანუ „სინგაპურიზაციისაკენ“. ასეთი ქვეყანა, თავისი შინაარსით, ემსაგავსება ფანტასტიკური ფილმების „მატრიცა“ და „ექვილიბრიუმი“ მძინარე და გაბრუებულ საზოგადოებრივ ყოფას.

იმავდროულად, ხალხის მდგომარეობა განუხრელად უახლოვდება ჯოგში არსებულ სიტუაციას, როცა თაურმამა („ელიტა“) ფლობს დედა–სამშობლოს. „დედა გვიტირეს!“– სიძულვილით ნათქვამი ამ ჩურჩულით, რომელიც წამდაუწუმ გაისმის სამზარეულოებსა თუ  სოციალურ ქსელებში, ძალზე ზუსტადაა გადმოცემული ხალხის ამჟამინდელი ფსიქოლოგიური განწყობა.

„სამშობლო, დედის ძუძუი, არ გაიცვლების სხვაზედა...“–ხატოვნად ამბობს პოეტი. დედის ძუძუსკენ, ანუ მატერიალური დოვლათისკენ ხელის გაწვდენა კი ამ ქვეყნის შვილებს სასტიკად ეკრძალებათ, მათი ხვედრი დღიურ ლუკმაპურზე ზრუნვით არსებობაა.

ჯოგის ფსიქოლოგიამდე საზოგადოების ამგვარი დეგრადაცია, ლიბერტარიანული ფსევდოელიტის მოქმედებით გამოწვეული,  გამოსავალს ჰპოვებს თაურმამის მკვლელობაში (ზ.ფროიდი, „ტოტემი და ტაბუ“). ანუ, ამგვარი სახელმწიფო სისტემის დასასრული მაინც გაღატაკებული ხალხის ამბოხი და „ელიტის“ გადაგდება–განადგურებაა, რაც არ უნდა „რკინის კაცები“ იცავდნენ მმართველობას. ტუნისის რევოლუციაც, რომელმაც „არაბული გაზაფხული“ დაიწყო, ინგლისის სოციალური ბუნტიც, ამერიკული მოძრაობა „ოქუფაი უოლ–სთრით“, ესპანური „მ–15“, მრავალი სხვა სპონტანური სოციალური მოძრაობა მთელს მსოფლიოში თავისი არსით ერთმანეთის მსგავსია და ამ გზის ერთგვარი რეპეტიცია–გაკაფვაა.

ვფიქრობ, ბიძინა ივანიშვილმა ეს კარგად გაიცნობიერა, მიუხედავად იმისა, რომ ის შორიდან თითქოს თავის სასახლეში  „გამოკეტილი“ და ხალხის მდგომარეობას მოწყვეტილი მოსჩანდა:

„ვთქვათ, არ მოვედი მე, მოიგეს არჩევნები, მერე რა?.. მუდმივ ტერორში ეყოლებათ ქართველები?! კიდევ უფრო გაღარიბებაზე წაიყვანენ?! ეს ხომ გასაგებია, რომ ოდესღაც ეს ძაფი გაწყდება. გაწყდება და მოხდება კატასტროფა. კატასტროფაში მოყვებიან, პირველ რიგში, სააკაშვილი და მისი ახლო გარემოცვა... გადატყდება ოდესღაც, დამშეული ხალხი არ აიტანს ამას დიდხანს და მოხდება კატასტროფა!“ (25.10.2011, ბიძინა ივანიშვილის ინტერვიუ ჟურნალისტ ნინო ჟიჟილაშვილთან).

სამშობლოწართმეული ხალხის დამოკიდებულება არსებული პოლიტელიტისადმი სიძულვილში რომ გადაიზარდა, ეს კარგად ჩანს იქიდან, რომ ის „ერთ ქვაბში“ ხარშავს ყველა „ნაცნობ ფეისს“, რომელიც პირდაპირ თუ ირიბად ასოცირდება ხელისუფლებასთან თავისი წარსულით თუ შესაძლო ფარული კავშირებით, ამიტომაც ნეგატიურადაა განწყობილი ივანიშვილის გვერდით ნებისმიერი „ძველი“ პოლიტიკური ჯგუფის თუ პოლიტიკოსის გამოჩენის მიმართ და „ახალ სახეებს“ ითხოვს.

ასეთ სიტუაციაში სააკაშვილმა, რომელიც განასახიერებს მმართველ „ელიტას“, შეცდომა დაუშვა, როცა ბიძინა ივანიშვილს საქართველოს მოქალაქეობა ჩამოართვა და ამით მილიარდერი ჩაგრულთა რიგებში გადაიყვანა.  ივანიშვილის მიერ ნასროლ ამ ანკესზე შოკირებული ხელისუფლება ადვილად წამოეგო. ამის გარეშე მილიარდერი, მიუხედავად მისი ხალხის წიაღიდან წარმოშობისა და წლების განმავლობაში გაწეული უზარმაზარი უანგარო ქველმოქმედებისა, ასე ერთბაშად ვერ გახდებოდა სახალხო ლიდერი და სახელისუფლებო პროპაგანდა ადვილად შეძლებდა მისთვის „რუსი ოლიგარქის“ იმიჯის მორგებას.

ლიდერის გამოჩენისთანავე მის მიმართ ჩაგრულთა სიმპათიების გაჩენით,  აქამდე გათითოკაცებული ხალხის „ქართული ოცნების“ გარშემო გაერთიანებით დაიწყო დაუფარავი „შეთქმულება“ დიქტატორი თაურმამის – მმართველი ელიტის წინააღმდეგ, თუმცა ჯერ ყველაფერი გადაწყვეტილი არაა და „თაურმამის მკვლელობა“, ამბოხით იქნება ეს, თუ უფრო ცივილურად  – არჩევნების გზით, ჯერ ჩვენში არ მომხდარა.

ამ პროცესის ეფექტური ინიციაციისათვის სოციალური სამართლიანობის ლოზუნგია საჭირო. ამის შანსი რომ წაართვას ოპოზიციას, ხელისუფლება სასწრაფოდ „გამემარცხენდა“  და საკუთარი თავის „ღარიბი მინისტრების“ გუნდად პრეზენტირებას ცდილობს. რამდენად შევჭამთ ამ ახალ საკენკს, ჩვენზეა დამოკიდებული.

რაც არ უნდა პოპულისტური ფრაზეოლოგია დაახვავონ წინასაარჩევნოდ „ნაციონალებმა“ და მათმა სატელიტმა პარტიებმა, არც თუ მოკლე მეხსიერების მქონე ხალხი ყოველთვის დასვამს კითხვას: როცა ეს ვითომპარტიები არჩევნებს შორის ხმას არ იღებენ სოციალურ სამართლიანობაზე, განა დაეჯერებათ?! ჩავიხედოთ მათ პროგრამებში: სადმე უწერიათ, რომ თუნდაც ყველასათვის თანაბრად ხელმისაწვდომ განათლებას ან ჯანდაცვას გვთავაზობენ, ან ეკონომიკის სფეროში მონოპოლიებს დაშლიან, ან მშრომელ კაცს უფლებებს აღუდგენენ და ღირსეული ცხოვრების პირობებს შეუქმნიან?

ქართველი მილიარდერის პოლიტიკაში მოსვლის მოტივაციის საფუძველი, გარდაუვალი სოციალური ამბოხის თავიდან აცილებასთან ერთად, დღევანდელთან შედარებით, უფრო სტაბილური და დაბალანსებული პოლიტიკური სისტემის ჩამოყალიბებაა:

„მგონია, რომ დროულად და სწორად მოვედი და ხელისუფლების შეცვლას ყოველგვარი რევოლუციის გარეშე მოვახერხებთ... ჩვენ ისეთი კონსტიტუცია უნდა შევქმნათ, რომ გამოვრიცხოთ რისკები... ჩემთვის იდეალურის პარლამენტი, სადაც სამი პარტიაა და არც ერთ მათგანს არ აქვს 50%. ორპარტიული პარლამენტი არ მიმაჩნია საუკეთესო ვარიანტად. ოთხიც შეიძლება იყოს, ხუთიც, მაგრამ ვფიქრობ, რომ პარლამენტში ყველაზე ეფექტური იქნება სამი პარტია“ (07.10.2011, ბიძინა ივანიშვილის ინტერვიუ ჟურნალისტ ია ანთაძესთან).

ივანიშვილმა არ თქვა, რა ტიპის, იდეოლოგიის სამ პარტიას გულისხმობს. თუ სამივე ლიბერტარიანიზმის იდეოლოგიის გამზიარებელი იქნა, სხვადასხვა მოდიფიკაციით და სახელწოდებებით, არა მგონია, ამან შექმნას რაიმე ქმედითი უკუკავშირი ხალხსა და მმართველობას შორის. ხელისუფლება ჩვენთვის ისევ ის „თაურმამა“ იქნება, ოღონდ ნიღაბშეცვლილი, რომლის უკან მის ნამდვილ სახეს ადვილად ამოვიცნობთ.

უკუკავშირის გარეშე არც ერთი სისტემა არაა სტაბილური: ამ პრინციპით მოქმედებს მდგრადი ბიოლოგიური სისტემების ყველა მექანიზმი, რაც კიბერნეტიკულ სისტემებშიც აისახა. ხალხთან ხელისუფლების ამგვარი უკუკავშირის მექანიზმი, სადღეისოდ ცნობილ პოლიტიკურ მოდელებში, მძლავრი საპარლამენტო ოპოზიცია და ჭეშმარიტად თავისუფალი მედიაა, რომელიც ზღუდავს მმართველთა თავგასულობას და გონიერებას უბრუნებს.

„ძირეულ ცვლილებებს ვგეგმავ და ამის შემდეგ ხელისუფლებიდან წავალ... ყველანაირად გავაძლიერებ ოპოზიციას, რათა სათანადო კონტროლი გავუწიო ხელისუფლებას,“– გვპირდება ბიძინა ივანიშვილი. არა მგონია, სიტყვა გატეხოს, მაგრამ მან საამისოდ ჯერ არჩევნები უნდა მოიგოს.


09.03.2012

ჯანმრთელობის ძარცვის სისტემა

                გამოქვეყნებულია საიტზე   http://european.ge/767/ 
                  და გაზეთში "ქართული ოცნება" #1 მაისი, 2012 წელი

ახალი საავადმყოფოების დიდი ზარ–ზეიმით გახსნა მოსახლეობისთვის თვალში ნაცრის შეყრა რომ არის, ამას ხალხი „საკუთარ ტყავზე“ მალევე იგრძნობს, მაგრამ, ვიდრე ამას მიხვდება, სულაც არაა ძნელი იმის პროგნოზირება, თუ რა შედეგებს მოგვიტანს საქართველოს ჯანდაცვის დღევანდელი სისტემა, რომელიც მხოლოდ და მხოლოდ მისი მფლობელების მოგებაზეა მომართული. მის შემოქმედ ხელისუფალთა ბაქი–ბუქით დეკლარირებული  მიზნების  უკან, რამდენადაც მთელი ეს სექტორი უკვე კერძო კაპიტალის ხელშია, მოსახლეობის ჯიბის ხარჯზე ზემოგების მიღების დაუოკებელი წყურვილი დგას და სწორედ ესაა ამ სისტემის რეალური მამოძრავებელი ძალა.

„ნაციონალურმა მოძრაობამ“, მისი იდეოლოგიური (და მერკანტილური) ხედვებიდან გამომდინარე,  ჯანდაცვის სისტემა მთლიანად კერძო „ინვესტორებს“ გადაულოცა და სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უფინანსებს პროგრამებს, რომლებიც  მათი გამდიდრების ერთ–ერთი წყაროა. მაგალითად, „სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ“ მოსახლეობის სამედიცინო დაზღვევისთვის ბიუჯეტიდან გაღებული თანხები კერძო სადაზღვევო კომპანიებს ერიცხებათ. კონტროლის პალატამ ერთხელ ჩაატარა მათი შემოწმება და აღმოაჩინა, რომ მათგან მხოლოდ 20–50% ხმარდება  დაზღვეულთა მომსახურებას, დანარჩენი კი კომპანიების მფლობელებს რჩებათ. ცხადია, ასე იქნება, რადგან სადაზღვევო კომპანიის მიზანი მოგების მიღებაა და არა – ქველმოქმედება და გაჭირვებულთა ჯანმრთელობაზე ზრუნვა.

რაც უფრო მეტი ოჯახი გაღარიბდება იმდენად, რომ სახელმწიფოსგან მიიღებს სადაზღვევო პოლისს, მით უფრო მეტ მოგებას მიიღებენ ამ პროგრამით სადაზღვევო კომპანიები: ჯანდაცვის ასეთი სისტემა მოსახლეობის გაღატაკებით არის დაინტერესებული. სამედიცინო დაწესებულებებსა და ფარმაცევტულ ბაზარზე ფასების უკონტროლობა მოსახლეობის გაღარიბების ერთ–ერთი მძლავრი ფაქტორია.

კომპანიების მოგება მით მეტი იქნება, რაც უფრო ნაკლებ ხარჯებს გასწევს ის დაზღვეულთა მომსახურებაზე. საამისო ბერკეტი ხელისუფლებამ მათ აჩუქა ჰოსპიტალური სექტორის გადაცემით. ახლა საავადმყოფოები სადაზღვევო კომპანიების საკუთრებაა და ისინი დაინტერესებულები არიან, რომ  დაიქირავონ რაც შეიძლება ნაკლები მედპერსონალი, რომელიც მათი ნების უსიტყვო შემსრულებელი იქნება, და რაც შეიძლება ნაკლები გადაუხადონ მას. ექიმები, სამუშაოს დაკარგვის შიშით, მენეჯერებს თვალებში უნდა შეჰყურებდნენ, მათი მიზანი  პაციენტის განკურნება აღარ არის, არამედ მისი მდგომარეობის გაუმჯობესება, რომ დროზე გაწერონ ბინაზე და ჰოსპიტალის მფლობლმა სადაზღვევო კომპანიამ არ იზარალოს. იმავდროულად, დაზღვევის არმქონე პაციენტი, რომელიც „ჯიბიდან“ იხდის,  მაქსიმალურად უნდა „გაიყვლიფოს“ არასაჭირო კვლევებისა და მანიპულაცია–ოპერაციების ჩატარებით. ამ პირობებს სრულიად აკმაყოფილებს შემოქმედებით აზროვნებას მოკლებული, არაკვალიფიცირებული კადრები, რომლებიც მხოლოდ „გაიდლაინებით“ იმუშავებენ: ჯანდაცვის ასეთი სისტემა ორიენტირებულია სამედიცინო დახმარების მოცულობისა და ხარისხის შემცირებაზე, მას არ სჭირდება კვალიფიციური და პატიოსანი ექიმები.

ასეთ პირობებში საავადმყოფოში მოხვედრილი პაციენტი დაავადებისგან არ განიკურნება, (როცა ეს შესაძლებელია), არამედ ქრონიკული ავადმყოფი გახდება, რომელიც წლობით მოიხმარს მედიკამენტებს. ჯანდაცვის სისტემა იმ კომპანიების ხელშია, რომლებიც თვითონ აწარმოებენ მედიკამენტებს და მათ დისტრიბუციას, სამედიცინო დაზღვევას და სამკურნალო საქმესაც. ასეთი პრეცედენტი მსოფლიოში არ არსებობს, მაგრამ სწორედ ასეთი სისტემა იძლევა ზემოგების მიღების საშუალებას წამლების ხარისხის შემცირების (რაც ასევე დაავადების ქრონიზაციის ხშირი მიზეზია) ხარჯზე მათი თვითღირებულების კლების, მათ კლინიკებში მათივე წარმოებული „ჯენერიკების“ გამოყენების სავალდებულობისა და სხვა კომპანიებთან ფარული შეთანხმებით მედიკამენტების ფასების მაქსიმალური ზრდის გზით. ქართული ოლიგოპოლური ფარმაცევტული ბაზარი „არასაჭირო პრეპარატების“ დანიშვნა-გამოწერით კატასტროფულად ზრდის მკურნალობის ხარჯებს: თუ დასავლეთის ქვეყნებში სამკურნალო პრეპარატების ხარჯი მკურნალობის ხარჯის 12%-16% შეადგენს, საქართველოში ეს წილი 50%–ს  აღწევს. ჯანდაცვის ასეთი სისტემისთვის მომგებიანია ქრონიკული დაავადებებით დასნებოვნებული პაციენტების სიმრავლე, რომლებსაც დაბალი ხარისხის მედიკამენტებს ძვირად მიჰყიდიან კომპანიები.

ამგვარ სიტუაციაში პირველადი ჯანდაცვის სახელმწიფო პროგრამების მენეჯმენტის იმავე ხელში მოქცევა, რომელიც მართავს ჰოსპიტალებს, გამოსავალი კი არაა, პირიქით, მანკიერ სისტემას აძლიერებს: სოფლის ექიმებს სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯზე აქვთ ფიქსირებული ხელფასი (კომპანიებს ეს არ აზარალებს) და მათთვის ფარულად მედიკამენტების გასაღებას  დავალების მიცემაც შესაძლებელი ხდება.

რაც არ უნდა მანკიერი სისტემა იყოს ამ სფეროში, ან სულაც რომ არ გვქონდეს სამედიცინო დახმარების არანაირი სისტემა, ბუნებრივ პირობებში მოსახლეობის დიდი ნაწილი მაინც ჯანმრთელი იქნება და მისგან ფულის ამოქაჩვას ეს კარტელები ვერ შეძლებენ. ამიტომაც არაა გასაკვირი, რომ "მწვანე შუქი" აენთო ისეთ საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომლებიც მეწარმეთა მიერ გარემოს დაბინძურებას უკონტროლოს ხდიან. ჯანმრთელობისათვის მავნე ნივთიერებებით დაბინძურებული გარემო, განადგურებული ტყეები და დანგრეული ეკოსისტემები ხომ თანდათან, მაგრამ განუხრელად ზრდის მოსახლეობის დაავადებიანობას.

„ნაციონალურმა მოძრაობამ“, თავისი რვაწლიანი მმართველობის პერიოდში შექმნა ისეთი სისტემა, რომლისთვისაც „ჯანმრთელობის დაცვის“ სახელის დარქმევა მხოლოდ სარკაზმით თუ შეიძლება. მისი მიზანი, საბოლოო ჯამში, ხელისუფლებასთან შეზრდილი ოლიგარქების მიერ ზემოგების მიღებაა, მის მიერვე გაღატაკებული და დაავადებული მოსახლეობისაგან.

დროა,  ჩვენმა ხალხმა ამაზე თვალი გაახილოს და საკუთარი ჯანმრთელობის დაცვისთვის, შვილების გადარჩენისთვის, ავტორიტარული რეჟიმის წინაშე შიშის დაძლევით წინ აღუდგეს მისი საარჩევნო ხმებით მანიპულირებას „ვაუჩერებითა“ და სხვა სატყუარებით, წლევანდელი საპარლამენტო არჩევნებით ხელისუფლებაში მოიყვანოს პატიოსანი ადამიანები, ვინც ქვეყნის ეკონომიკის განვითარების, ჯანდაცვის სექტორის გარდაქმნის ისეთ მოდელებს გვთავაზობს, რომლებიც არა ოლიგარქების, არამედ ჩვენი – მოქალაქეების ინტერესებზე იქნება ორიენტირებული.

„ფეისბუქური“ რევოლუციის აჩრდილი

გამოქვეყნებულია  გაზეთში "ქართული ოცნება" #2 მაისი
თანამედროვე სოციოლოგიის ერთ–ერთი ფუძემდებელი მანჰეიმი აღნიშნავდა, რომ ძლიერი კრიზისების დროს ითრგუნება საღი აზრი – ადამიანის უნარი, გონივრულად განსაჯოს არსებული მდგომარეობა და იმოქმედოს საკუთარი დასკვნების მიხედვით. ასეთ დროს მიმდინარე მოვლენების გააზრების აუცილებლობა ადამიანს აუტანელ ტვირთად ექცევა და ის გაურბის რეალობას, ემალება ირაციონალურის სფეროში: ინტერესდება ოკულტიზმით, კითხულობს ჰოროსკოპებს, უჯერებს ასტროლოგებსა და მკითხავებს. ადამიანის ცნობიერების გარედან მართვის საწინააღმდეგო ფსიქოლოგიური დაცვა ამ დროს მკვეთრად სუსტდება.

მასების ცნობიერებაზე მანიპულირების გასაადვილებლად ელიტები მოსახლეობის ნაწილის გაღარიბებას იყენებენ. როცა ხალხი აღარ „ბოლდება“ პროპაგანდით და გარდაქმნებს ითხოვს, მმართველების ძალაუფლებას საფრთხე ემუქრება, მაშინ ელიტა*აარჩევანის წინაშე დგება: ან დაჰყვეს „ქვედა ფენების“ მზარდ მოთხოვნებს და გახადოს საზოგადოება უფრო ღია და სამართლიანი, ან შეამცირებინოს მოთხოვნები, სოციალური სირთულეების შექმნით „მოახრჩოს“ ხალხი.

2011 წლის 26 მაისის მიტინგის სასტიკმა დარბევამ საზოგადოებრივი აზრის პოლარიზაცია გამოიწვია. საზოგადოების დიდი ნაწილი, რომელიც არ თანაუგრძნობდა „სახალხო კრების“ აქციების ლოზუნგებს და ქუჩაში არ გამოდიოდა, პირდაპირი ეთერით მშვიდობიანად მოპროტესტე თანამოქალაქეების, მათ შორის ბავშვებისა და მოხუცების სადისტურად ცემის ხილვის შემდეგ სამართლიანმა აღშფოთებამ მოიცვა. ასეთ მდგომარეობაში ჩვენი ცნობიერების მართვა „რუსეთიდან წამოსული მე–5 კოლონის“ მითით შეუძლებელი გახდა და ხელისუფლებამ საჩქაროდ, ვიდრე სპეცრაზმის ხელკეტების შიში განელდებოდა, ზედიზედ რამდენიმე ისეთი მოქმედება განახორციელა, რაც სოციალურ ფონს დაამძიმებდა და ხალხის გაღარიბებას შეუწყობდა ხელს: გაიზარდა ფასები საქალაქო ტრანსპორტით მგზავრობაზე, ელენერგიის გადასახადს „მიაბეს“ დასუფთავების გადასახადი, გაგრძელდა პირველადი მოხმარების საგნების გაძვირება და მისთ.

დიდი უმრავლესობის სწრაფად და მკვეთრად გაღატაკება მოსახლეობის ნების პარალიზებისთვის ქმედითი მეთოდია. ამას, იმავდროულად, უმცირესობის ასეთივე მკვეთრი და სამართლიანობის ნატამალს მოკლებული გამდიდრება  ახლავს თან. შედეგად, უმრავლესობას აღარ აქვს სულიერი და ფიზიკური ძალები, საკუთარი ოჯახების გამოკვების გარდა, კიდევ რაიმე აქტივობისთვის. ნეოლიბერალები სიტყვით კი აღიარებენ, რომ „საშუალო ფენა არის პოლიტიკურად აქტიური და დემოკრატიის ბაზას წარმოადგენს“, მაგრამ საქმით სწორედ მის შექმნას უშლიან ხელს – ეშინიათ, – იმიტომ, რომ დემოკრატია არსებული რეჟიმისათვის სიკვდილს უდრის.

28 მაისს, სოლიდარობის „მდუმარე აქციაზე“ 15000 თბილისელის გამოსვლამ  ხელისუფლება დააფრთხო და ამ გააქტივებული ფენის ნეიტრალიზაციისთვის ქმედითი ნაბიჯების გადადგმა დაიწყო, მისი სასწრაფოდ გაღატაკების მიზნით. „შერონსთოუნობის“ სანახაობა რომ არ აღმოჩნდებოდა ურჩი ქალაქის სამართავად საკმარისი და, პირიქით, გააღიზიანებდა კიდეც ხალხს, - ეს კარგად უწყოდნენ. გლეხებისგან განსხვავებით, ქალაქელი მოკლებულია საკუთარი ოჯახის გამოკვების ავტონომიურობას, ამიტომ სიღატაკე (განსაკუთრებით, შიმშილის შიში) მის ქცევაზე კონტროლის მძლავრი საშუალებაა. ეს იდეა განავითარა მალტუსმა ჯერ კიდევ კაპიტალიზმის გარიჟრჟზე და, მას შემდეგ, მმართველი ელიტების პოლიტიკურ არსენალში ადგილი დაიმკვიდრა მშრომელი მასის გაღატაკების ტექნოლოგიამ.

ეს სოციალური მღელვარების ჩახშობისა და შემდგომი პროფილაქტიკის აპრობირებული მეთოდია: საფრანგეთში  1968 წლის სტუდენტური გამოსვლების შემდეგ ამგვარი პოლიტიკით ფრანგების მესამედის ფასეულობები გადაიხარა „ტყავის გადარჩენისკენ“ მიმართული ცინიკური პრაგმატიზმისაკენ. „თავდაცვით დინამიზმად“ ან „მელის რეალიზმად“ მონათლული ცხოვრების ამგვარი სტილი, რომელიც ეყრდნობა კრიზისის წინაშე შიშს, გავრცელდა ყველა ფენაში და მოიცვა ახალგაზრდობა, რაც საზოგადოების ნაწილს ადვილად მართვად ბრბოდ აქცევს.

მოსახლეობის ფართო ფენების გაღატაკებით ხდება ხანგრძლივი ემოციური სტრესის გამოწვევა, რომელიც ცნობიერების დაცვითი მექანიზმების რღვევას იწვევს, საზოგადოების წევრებს შორის ირღვევა არსებული კავშირები. გათითოკაცებულ, ატომიზირებულ, ქაოსის მდგომარეობაში მყოფ საზოგადოებას აღარ ძალუძს გაერთიანება, ბრბოდ ქცეული ადამიანები ადვილად სამართავი ხდებიან. ამ მიზნით ეკონომიკური მეთოდების გამოყენება იმ დროს ხდება, როცა ვერ ხერხდება სიდუხჭირის გამოწვევა ომებით ან ობიექტურად, სტიქიური უბედურებების შედეგად. ცხოვრების დონის დაცემა ერთ–ერთი ყველაზე მძლავრი სოციალური სტრესია, რომელიც თავისი ზემოქმედების ძალითა და ხანგრძლივობით აღემატება სტიქიური უბედურებებით გამოწვეულ სტრესებს.

სპეცრაზმელთა ჯგუფის მიერ არასრულწლოვანი ბიჭის სასტიკად ცემისა და   "გაურკვეველ ვითარებაში" დაღუპული მომიტინგეების ცხედრების ხილვით ხელისუფლებაზე დაბოღმილი ხალხის ენერგიის „მოშთობა“ამ კლასიკური მეთოდით სურდათ, მაგრამ მხედველობიდან გამორჩათ „კონტროლირებადი გაღატაკების“ პროცესის თანმდევი გარემოება: ასეთ დროს პარალელურად ხდება თვითგადარჩენისათვის აუცილებელი სოლიდარული კავშირების წარმოქმნა. ადრე თუ ეს კავშირები ადამიანების ფიზიკური კონტაქტის საშუალებებით იყო შეზღუდული და მეგობრულ–მეზობლური თანადგომის ფარგლებს ვერ გასცდებოდა, ახლა სოლიდარობა შესაძლებელი გახდა ვირტუალურადაც, სოციალური ქსელების მეშვეობით. გასული წლის ზაფხულიდან „ფეისბუქზე“ გაჩნდა საზოგადოების ვირტუალური სტრუქტურიზაციის ტენდენცია, რაც ათასგვარი „ღია“, „დახურული“ თუ „საიდუმლო“ ჯგუფების სიმრავლით ხასიათდება და არსებული სოციალური რეალობის მიმართ პროტესტის მქონე ადამიანებს აერთიანებს. რა თქმა უნდა, მათში გაერთიანებულ მომხმარებელთაგან არავის აქვს იმის ილუზია, რომ აღნიშნულ ჯგუფურ აქტივობას უშიშროების სამსახურის არ აკვირდება „თხუნელა“ პროფაილების მეშვეობით, მაგრამ ამაში, ანონიმურად თუ ღიად დარეგისტრირებული ადამიანები, უკვე დადებით მომენტსაც კი ხედავენ: „დაე, იცოდეს ხელისუფლებამ, რა გვაწუხებს!“

ინტერნეტის განვითარებამ ახალი რეალობა მოიტანა და „დემოკრატიის ვირტუალური ოაზისი“ გააჩინა:  ბლოგოსფერო, საიდანაც  სტატიები  ტირაჟირდება სოციალური ქსელებით, რომელთა შორის ყველაზე მასობრივი და პოპულარული ჩვენში „ფეისბუქია“, ტელევიზიებსა და პრესაზე არანაკლები მნიშვნელობის ფაქტორი გახდა. ქართველმა ინტერნეტ–მომხმარებელმა „არაბული გაზაფხულის“ რევოლუციების დროს გამოყენებული ტექნოლოგიების ათვისება სცადა: სოციალური ქსელის გამოყენებით მოხდა საზოგადოების მობილიზაცია როგორც „მდუმარე აქციისათვის“, ისე „ქართუ ბანკის“ მიმართ სოლიდარობის გამოსახატავად, ასევე უნივერსიტეტის სტუდენტობის ბოლო საპროტესტო აქციაზეც, ხელისუფლებისაგან მართული სტუდენტური თვითმმართველობის ძალადობის წინააღმდეგ.

გაღატაკებით გამოწვეული ხანგრძლივი ემოციური სტრესის დროს ადამიანის ფსიქიკაში განვითარებული პროცესები ერთგვარ „აუტიზმს“ იწვევს, როდესაც ნევროტიზირებული პიროვნება საკუთარ პრობლემებში იკეტება, რითაც საზოგადოების დაქუცმაცება მიიღწევა. ხელისუფლება „ფეისბუქს“ განიხილავდა ხალხში დაგროვილი აგრესიის „ორთქლის გამოშვების“ და საზოგადოებრივად აქტიური მომხმარებლების დროულად გამოვლენის საშუალებად, მათი შემდგომი ნეიტრალიზაციისათვის, ასევე ხალხის დეზორგანიზაციისთვის ჭორების გავრცელების ახალ მანქანად, რომელიც ნაკლებ რესურსებს საჭიროებს და დროში უფრო ეფექტურია. მაგრამ, როგორც გამოცდილებამ აჩვენა, ამ საშუალებას თავისი „გვერდითი ეფექტებიც“ ჰქონია, რაც სოციალური ქსელის ყველასათვის თანაბარი ხელმისაწვდომობითაა განპირობებული. ის თანდათან საჭადრაკო დაფას ემსგავსება, რომლის ერთ მხარეს ხელისუფლებაა, მეორე მხარეს კი – საზოგადოება, მაგრამ უკვე თითქმის თანაბარ პირობებში, სადაც მასების ცნობიერების ფლობისათვის ჭიდილში ინტელექტი და მჭერვმეტყველება განაპირობებს ბრძოლის ბედს.

მმართველი ელიტის ჰეგემონია, გრამშის მიხედვით, ემყარება საზოგადოების „კულტურულ ბირთვს“, რომელიც შეიცავს სამყაროსა და ადამიანზე, სიკეთესა და ბოროტებაზე, მშვენიერებასა და საზიზღრობაზე წარმოდგენების, უამრავ სიმბოლოსა და ხატების, ტრადიციებისა და ცრურწმენების, მრავალსაუკუნოვანი ცოდნისა და გამოცდილების ერთობლიობას. ვიდრე ეს ბირთვი სტაბილურია, საზოგადოებაში არის „მდგრადი კოლექტიური ნება“, მიმართული არსებული წყობის შენარჩუნებისაკენ. ამ „კულტურული ბირთვის“ აფეთქება და ამ კოლექტიური ნების ნგრევა არის რევოლუციის წინაპირობა.

ლიბერტარიანელმა „ვარდოსნებმა“, 2003 წელს იმიტირებული რევოლუციის შემდეგ, სწორედ ქართული საზოგადოების ამ „კულტურულ ბირთვზე“ მიიტანეს იერიში, რაც გამოიხატებოდა ძეგლების ნგრევა–გადაადგილებით, ძირძველ ფასეულობებზე მენტალური იერიშებით, აკადემიური საუნივერსიტეტო ტრადიციების მოშლით, „ახალი ქართველის“ აღზრდისაკენ მიმართული საგანმანათლებლო რეფორმებით და ა.შ. მაგრამ რვაწლიანი მმართველობის შემდეგ, ძალაუფლების შენარჩუნების დაუოკებელმა სურვილმა ისინი თავად გადააქცია რევოლუციონერებიდან რეაქციონერებად, თავიანთი წიაღიდან შვეს ოლიგარქები, დაამყარეს მონოპოლია საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროში და გაბატონებულ კლასად გადაიქცნენ.

ეს ახალი გაბატონებული კლასი საკუთარი ძალაუფლების შესანარჩუნებლად გამუდმებით ნერგავს თავისი მნიშვნელოვნობის, საკუთარი ცხოვრების წესისა და აზროვნების ეტალონობის ილუზიას, რაც, გრამშის მიხედვით, მისი ჰეგემონობის შენარჩუნებისთვისაა აუცილებელი. სინგაპურიზაციის მაქებარი სააკაშვილის  გამოსვლებში, „ნანუკას შოუში“ და „ტაბულას“ სტატიებში – ყველგან ხალხის ზომბირების ერთი და იგივე მეთოდია: – საზოგადოებაში არათანასწორობა სამართლიანია, ელიტარულ ცხოვრებას უნდა ესწრაფვოდეთ,  – ამას წარმოგვიჩენენ  „პროგრესად“  და გვარწმუნებენ, რომ ამგვარ ყოფას ალტერნატივა არა აქვს.

უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება  ინფორმაციის მასობრივი საშუალებების ფლობას და მათი მეშვეობით მასების მართვას. ყველას კარგად გვახსოვს, „ვარდების რევოლუციისთვის“ ხალხის მობილიზებაში გადამწყვეტი როლი  „რუსთავი–2“–მა შეასრულა. დღეს ამ ტექნოლოგიას მათი ოპოზიცია გამოიყენებს: სამი სახელისუფლებო არხის ტელესივრცეში ბატონობას ბოლო ეღება სატელიტურ მაუწყებლობაზე „მაესტროსა“ და „მეცხრე არხის“ გასვლით.

რამდენადაც ამ ახალი მმართველი კლასის იდეოლოგიურ–კულტურული ბირთვის ბატონობა საზოგადოებრივ აზრზე არ იყო შერყეული, გასული წლის მაისის აქციები თავიდანვე იყო განწირული მარცხისათვის. როგორც „ქართული პარტიის“, ისე „სახალხო კრების“ მიერ გახმოვანებული ლოზუნგები არასისტემატიზირებული იყო და  ისეთს არაფერს შეიცავდა, რომ საზოგადოებისათვის არსებული ყოფის მანკიერებებზე თვალი აეხილა და "ვარდოსანთა" იდეოლოგიური ბატონობა დაემსხვრია.

26 მაისის შემდეგ უკმაყოფილო ადამიანებმა ქვეცნობიერად დაიწყეს ისეთი იდეოლოგიური ბაზისის ძებნა, რომელიც მათ მმართველი ელიტის დამარცხებაში გამოადგებოდათ. საზოგადოებამ დაიწყო ძველი პოლიტელიტის უარყოფა, მიუხედავად მათი „პოზიცია–ოპოზიციურობისა“, ხალხის ცნობიერება აღარ ემორჩილებოდა „პრორუსულობა–პროამერიკულობის“ ცნებებით მანიპულირებას, რისი მცდელობები დღესაც მრავლადაა. ლიტერატურაში მიმდინარე პროცესებში გამოხატვა ჰპოვა საზოგადოების წიაღიდან ახალი, ჩაგრულთა კლასის ინტერესების გამომხატველი ინტელიგენციის გაჩენის ალბათობამ: მწერლობამ დაიწყო გამოსვლა საკუთარ თავში ჩაკეტილი ტკბობიდან, პოეზიაში გაჩნდა პროტესტითა და რევოლუციური სულისკვეთებით გაჟღენთილი ლექსები, პროზაში – სოციალური პრობლემატიკის, ხალხის ყოფის სიდუხჭირის ამსახველი ნაწარმოებები.

რევოლუციური ინტელიგენციის ბრძოლის მეთოდი კონტრკულტურის შექმნაა: ნონკონფორმისტული იდეალების, ალტერნატიული კულტურული სიმბოლოების,  ცნებათა ახალი სისტემის დამკვიდრება. გრამშის დოქტრინის მიხედვით, რევოლუციონერების ამოცანა ობივატელური მასების საკუთარ რწმენაზე მოქცევა არ არის, მთავარია, ინტელიგენციას შეეცვალოს ცნობიერება.

ეს ტენდენცია მმართველი ელიტისათვის გაცილებით საშიშია, ვიდრე ნებისმიერი „რუსეთიდან დაფინანსებული ოპოზიციური ძალა“: მის მიერ ხალხის უმრავლესობაზე კულტურული დიქტატის დაკარგვას არსებული სოციალური წყობის რღვევა გარდაუვლად მოჰყვება. დღეს რევოლუციის მთავარი ბრძოლები ხდება არა ქუჩებში, ბარიკადებზე, ან საწარმოებში – ექსპლუატატორებსა და ჩაგრულებს შორის, არამედ კულტურულ სფეროში, ამ ორი კლასის მიერ ნაშობ რევოლუციურ და რეაქციულ ინტელიგენციებს შორის. ახლა ამ ბრძოლის ასპარეზი ვირტუალური სივრცეა, თუმცა, ამ ვირტუალურობის გამო ის ადამიანების ცნობიერებაზე ზემოქმედების თვალსაზრისით არანაკლებ ქმედითია, ვიდრე მიტინგზე ტრანსპარანტები ან დროშების ფრიალი.

როცა რევოლუციური ინტელიგენცია ხალხის ცნობიერებისათვის ბრძოლაში იმარჯვებს, მასები აღარ ემორჩილებიან მმართველ ელიტას და ქუჩაში გამოდიან, იფიცებიან, საპროტესტო აქციებს, საბოტაჟს იწყებენ. ხელისუფლებას, რომელმაც დაკარგა კულტურული ზეგავლენა მასებზე, უხეში ძალის გამოყენების გარდა სხვა აღარაფერი რჩება.

სააკაშვილის ხელისუფლება, რომელმაც დაკარგა იდეურ–კულტურული ჰეგემონია, ძალაუფლებაში დასარჩენად, მიტინგებზე ჰიტლერისეული ხავილით ხალხის „ზომბირების“ პარალელურად, უკვე მის არსენალში დარჩენილ ამ უკანასკნელ მეთოდსაც იყენებს: საზოგადოებრივად აქტიურ პირებს სამსახურებიდან აგდებენ, ოპოზიციის აქტივისტებს დაკითხვებს უწყობენ,  მასობრივი დაჭერების "1937 წლის" განმეორება ჰორიზონტზე გამოჩნდა. შიშის დანერგვით ცდილობენ ჩვენს გადაქცევას პირშიწყალჩაგუბებულ მონებად, მაგრამ მათ ავიწყდებათ მთავარი: მხოლოდ ძალადობის მეშვეობით საზოგადოების მორჩილებაში ხანგრძლივად ყოლა შეუძლებელია.